فشار حداکثری به فیفا برای تحریم روسیه؛ یادآور دوران خفقان رژیم پینوشه

به گزارش فوتبال 360، پس از تجاوز روسیه به خاک اوکراین، فوتبال تبدیل به عرصه‌ای برای همبستگی ملت‌ها شده است. پرچم‌های «نه به جنگ»، «همه در کنار هم برای اوکراین» و «آرامش، سهمِ اوکراین» در استادیوم‌های سراسر جهان به چشم می‌آید. انگار زیر پرچم فوتبال، تفاوت‌های نژادی دلیلی بر همبستگی قلب‌ها نیست.
یکی از اعجاب انگیز ترین اتفاقات تاریخ فوتبال جهان که ریشه در گروکشی‌های سیاسی داشته، در استادیوم ناسیونال در سانتیاگو شیلی رخ داده است؛ اتفاقی مشابه به دنیای این روزها که برای مرورش، باید نکاتی خارج از زمین فوتبال و شاید بی‌ارتباط به این ورزش را یادآور شد؛ پیش‌زمینه‌ای که بازگو کردنش، خالی از لطف نیست.

سال 1970، پس از انتخاباتی بسیار نزدیک، سالوادور آلنده موفق شد در رقابت با خورخه آلساندری، با کسب بیش از یک میلیون رای، 36.6 درصد آرا را به خود اختصاص داده و پس از تایید کنگره ملی، بر صندلی ریاست جمهوری شیلی تکیه بزند. نکته جالب توجه، هزینه هنگفت سی‌آی‌اِی (آژانس اطلاعات مرکزی ایالات متحده) و کاگِ‌بِ (سرویس اطلاعاتی و امنیتی اتحاد جماهیر شوروی) برای حمایت از نامزدهای مورد نظرشان در این انتخابات بود.
آلنده که از حزب سوسیالیست شیلی بود و خودش را مارکسیست می‌دانست، پشتیبانی حزب کمونیست شیلی و به تبع، حمایت اتحاد جماهیر شوروی را داشت. دولت آلنده بلافاصله پس از تشکیل به سراغ اجرای برنامه اصلاحات بلندپروازانه رفت. همین کافی بود تا ایالات متحده و در راس تصمیم گیرندگان، پرزیدنت ریچارد نیکسون، با ترس از نزدیک شدن بیش از پیشِ سانتیاگو به مسکو و ایجاد یک حکومت کمونیستی دیگر در نزدیکی کوبا، نهایت تلاشش برای سرنگونی دولت چپ‌گرای شیلی را به کار گیرد.
سرانجام در یازدهم سپتامبر سال ۱۹۷۳، درست در بحبوحه یک بحران اقتصادی، اجتماعی و سیاسی، ژنرال آگوستو پینوشه با کودتایی نظامی، دولت سالوادور آلنده را سرنگون کرد، کاخ ریاست جمهوری را به آتش کشید و رئیس جمهور منتخب مردم را هم به گلوله بست. کشته شدن آلنده، مرگ دموکراسی در شیلی بود. در پی این کودتا، دوره‌ای از خشونت، ترس و خفقان در شیلی آغاز شد. در دوران دیکتاتوری پینوشه، بیش از 3000 نفر کشته یا ناپدید شدند. در این دوره، هرگونه اعتراض عمومی ممنوع بود. مجلس شیلی منحل شد و سانسور شدیدی بر تمام رسانه‌های شیلی سایه انداخته بود.
حکومت پینوشه با کمک سازمان‌های اطلاعاتی، تمام مخالفان را با تعقیب، شکنجه، اعدام و تبعید، سرکوب کرد. بیش از یک میلیون و سیصد هزار نفر، قربانیِ حکومت پینوشه شدند و تاریک ترین دورانِ تاریخِ شیلی، تا سال 1990 ادامه یافت.

پس از کودتا، استادیوم ناسیونال سانتیاگو در قلب پایتخت شیلی، ناگهان تبدیل به یکی از مخوف‌ترین زندان‌های امنیتی رژیم پینوشه شده بود؛ جایی که بیش از 40 هزار نفر، با بدترین روش‌ها شکنجه شدند و 41 نفر نیز به قتل رسیدند. دیگر کسی به خاطرش نمی‌آمد برزیل در فینال جام جهانی 1962، مقابل چشمان بیش از 70 هزار نفر چکسلواکی را شکست داده و جام را در استادیوم ناسیونال شیلی بالای سر برده بود. استادیوم ناسیونال، حالا مرکز شکنجه و اعدام بود. اعدام هرکسی که تمایلاتی غیر افراطی داشت؛ از روزنامه‌نگار گرفته تا سیاست‌مداران، کارگران کارخانه‌ها و حتی مردمانی که بی‌توجه به سیاست، در خانه‌هایشان زندگی می‌کردند. رختکن‌های استادیوم، سلول‌های تنگِ زندان شده بودند و سایر قسمت‌ها، شکنجه‌گاه.
چندین سال پس از کودتا، هیچکس رسما محکوم نشده و تنها بدنامی در میانِ صفحاتِ شلوغِ کتاب تاریخ، سهمِ دیکتاتور شده است. پینوشه سال 2006، هنگامی که دهمین دهه از زندگی‌اش را آغاز کرده بود، به مرگ طبیعی مرد اما سکوهای شمالی استادیوم ناسیونال شیلی با وجود بازسازی این استادیوم در سال 2009، دست‌نخورده باقی ماندند. با همان امکانات، با همان درب آهنی و به عنوان یادمانی از سال‌های وحشت. به احترامِ کشته شدگانِ آزادی‌خواهی که شاید فراموش کرده بودند «عدالت»، زاییده ذهن بشر است و «آزادی»، رویایی محال در قفس. امروزه دیدارهای فوتبال در این استادیوم، برگزار می‌شود اما هیچ‌کس، حق نشستن بر سکوهای شمالی استادیوم را ندارد. بالای سکوها که روزگاری جوخه اعدام‌های افسار گسیخته بودند، نوشته شده: «ملتی که حافظه تاریخی نداشته باشد، آینده‌ای نخواهد داشت.»

اواخر ماه نوامبر، تیم ملی شیلی در مسابقات پلی‌آف مقدماتی جام جهانی 1974، پس از کسب تساوی بدون گل در استادیوم لنین مسکو، باید در خانه از اتحاد جماهیر شوروی پذیرایی می‌کرد اما تیم رقیب معتقد بود در این استادیوم، به دلیل آنکه خون‌های بسیاری ریخته شده، به میدان رفتن اخلاقی نیست و به همین سبب، بازیکنان اتحاد جماهیر شوروی، هرگز به سانتیاگو سفر نکردند. بازی اما با حضور تنها یک تیم و با سوت داور اتریشی آغاز شد، بازیکنان شیلی چند پاس به یکدیگر ارسال کرده و در نهایت نیز دروازه را گشودند تا عجیب ترین پیروزی تاریخ، در یکی از خون‌بار ترین استادیوم‌های جهان فوتبال به دست آمده و در نهایت شیلی، جواز حضور در جام جهانی 1974 به میزبانی آلمان غربی را کسب کند.
بسیاری معتقدند عدم سفر اتحاد جماهیر شوروی به شیلی، نه احترام به کشته شدگان شیلیایی، بلکه ترس سیاستمداران کمونیست از شکست مقابل تیمی با ایدئولوژی متفاوت بود. شکست در همان شهری که مجالی برای جنگ نیابتی و قدرتنمایی طرفین جنگ سرد بود و کم‌تر از یک سال پیش، کمونیست‌ها جنگ در قلب سانتیاگو را به رقیبشان در بلوک غرب، واگذار کرده بودند. شوروی جام جهانی را از دست داد اما پروپاگاندای کمونیسم به طرز جالب توجهی به گوش جهانیان رسید.
ضلع شمالی استادیوم ناسیونال، شاید هرگز بازسازی نشود. آن تکه طلسم شده، گواهی است بر بربریتِ تاریخی نظامیان با حمایت امپریالیسم آمریکایی علیه مردمی که می‌خواستند سرنوشتشان را خود انتخاب کنند. استادیومی که شاید در سال‌های آینده، دیگر تنها استادیوم تاریخ نباشد که داستانی تا به این اندازه تراژیک را در دلش جای داده است.

این روزها، فشارهای حداکثری بر فیفا برای حذف روسیه از جام جهانی 2022 وارد می‌شود. باید دید تصمیم فیفا همچون سال‌های نه‌چندان دور، تحت تاثیر کدام جبهه قدرت خواهد بود؟ روسیه همچون یوگسلاوی 1992 تحریم می‌شود یا همچون شیلی، راهی جام جهانی خواهد شد؟ آیا تیم ملی فوتبال روسیه همچون سال‌های ابتدای دهه 90، زیر پرچمی همچون «کشورهای مستقل مشترک‌المنافع» به میدان خواهد رفت؟