سیامین سالگرد شروع لیگ برتر انگلیس؛ شهر فرنگ، از همه رنگ
به گزارش فوتبال 360، این روزها لیگ برتر انگلیس داغترین رقابت فوتبالی جهان است. هزینههای هنگفت از طرف سرمایهداران سراسر جهان به سمت این لیگ سرازیر میشود و حضور باشگاههای انگلیسی در مراحل پایانی لیگ قهرمانان تضمینشده است. درآمد قعرنشین لیگ برتر از محل حق پخش تلویزیونی از درآمد قهرمان سری آ پیشی میگیرد و باشگاههای این کشور مقصد رویایی فوتبالیستهای جهان است.
3 دهه قبل و وقتی انگلیس تا نیمهنهایی جام جهانی ۱۹۹۰ پیش رفت، اوضاع این گونه نبود. هنوز خاطرۀ آتشسوزی ورزشگاه بردفورد، فاجعۀ هیلزبورو و حادثۀ هیسل از ذهن هواداران فوتبال پاک نشده بود. تمام باشگاههای انگلیسی از حضور در رقابتهای اروپایی محروم شدند و امکانات کم ورزشگاهها در سراسر انگلیس به چشم میآمد. آن روزها درآمد باشگاههای ایتالیایی و اسپانیایی از تیمهای حاضر در لیگ انگلیس بیشتر بود و بسیاری از بازیکنان مطرح به بیرون بریتانیا مهاجرت میکردند. استخدام کارشناسان اقتصادی برای افزایش درآمد باشگاهها چندان ثمربخش نبود و ایدۀ برگزاری «سوپرلیگ» با حضور تنها ۱۰ تیم شکست خورد. وقتی پائیز ۱۹۹۰ گرگ دایک، رئیس شبکۀ پخشکنندۀ مسابقات سطح اول، با رؤسای ۵ باشگاه بزرگ فوتبال انگلیس (منچستریونایتد، لیورپول، آرسنال، تاتنهام و اورتون) دیدار کرد، خواستۀ آنها جدا شدن این 5 باشگاه از ۸۷ تیم دیگر حاضر در فوتبال انگلیس و دریافت حق پخش جداگانه بود اما آن جلسه به طرحریزی «لیگ برتر» و خروج باشگاههای سطح اول از سیطرۀ سازمان لیگ فوتبال انگلیس منجر شد.
اواخر تیرماه سال ۱۹۹۱ ایجاد یک لیگ جدید برای باشگاههای سطح اول که از نظر قراردادهای مالی کاملاً مستقل از سازمان لیگ باشد رسماً کلید خورد. در حالی که باشگاهها در نیمۀ اول دهۀ ۸۰ تنها سالانه ۲۵ هزار پوند از محل حق پخش به دست میآوردند، نخستین قرارداد پخش تلویزیونی بعد از تأسیس لیگ برتر به ۳۰۴ میلیون پوند برای ۵ سال رسید. سالهای اول برگزاری لیگ برتر با سلطۀ سنگین منچستریونایتد همراه بود اما افزایش تصاعدی درآمد باشگاهها منجر به سرمایهگذاریهای کلان و افزایش تیمهای مدعی قهرمانی شد. حالا مبلغ قراردادهای پخش تلویزیونی مسابقات به بیش از ۳ میلیارد پوند در سال رسیده که بیشتر آن مربوط به پخش برونمرزی است. بالا رفتن سطح کیفی مسابقات و تبلیغات مناسب، لیگ برتر را با اختلاف زیاد به محبوبترین لیگ فوتبال در سراسر جهان تبدیل کرد.
آمار و ارقام
در طول 3 دهه برگزاری لیگ برتر ۵۰ تیم در این مسابقات شرکت کردهاند و ۷ تیم (منچستریونایتد، منچسترسیتی، چلسی، آرسنال، لیورپول، بلکبرن و لستر) حداقل یک بار طعم قهرمانی در آن را چشیدهاند؛ در حالی که تنها ۶ تیم در تمام دورهها حاضر بودهاند. مسابقۀ لیورپول و کریستالپالاس که دوشنبۀ این هفته همزمان با جشن سیسالگی لیگ برتر برگزار میشود، 11 هزار و ششصد و ششمین مسابقۀ تاریخ لیگ خواهد بود و طی این مسابقات تاکنون 31 هزار و گل توسط 2 هزار و 528 بازیکن مختلف به ثمر رسیده. مجموعاً 4 هزار و 534 بازیکن از ۱۲۰ کشور مختلف جهان در این لیگ پا به توپ شدهاند و داوران35 هزار و 312 بار کارت زرد وهزار و 701 بار کارت قرمز به آنها نشان دادهاند. تنها ۸ درصد مسابقات بدون گل به پایان رسیده و مجموع تعداد تماشاگران در تمام دورههای لیگ برتر از ۳۶۸ میلیون نفر عبور کرده. منچستریونایتد با 2 هزار و 366 امتیاز با اختلاف بیش از ۲۰۰ امتیاز نسبت به آرسنال و چلسی، صدرنشین جدول کلی لیگ برتر است و آلن شیرر با ۲۶۰ گل برترین گلزن تاریخ مسابقات. هیچ بازیکنی به اندازۀ رایان گیگز (۱۶۲) پاسگل نداده و هیچ دروازهبانی به اندازۀ پتر چک (۲۰۲) کلینشیت نکرده. تاکنون ۲۶۵ نفر روی نیمکت سرمربیگری تیمهای لیگ نشستهاند و پپ گواردیولا با ۷۳ درصد پیروزی، بهترین عملکرد را در بین سرمربیان دائمی تاریخ لیگ برتر دارد.
تونل زمان
نسبت به 30 سال گذشته که اولین دورۀ لیگ برتر برگزار شد، چهرۀ فوتبال تغییرات فراوانی داشته. وقتی شنبه ۱۵ آگوست ۱۹۹۲ اولین هفتۀ تاریخ لیگ برتر با برگزاری همزمان ۹ مسابقه به شکل همزمان آغاز شد، تنها 3 بازی پخش مستقیم داشت و در نبود وسایل ارتباط جمعی، تنها راه آگاهی هواداران از نتایج مسابقات، استفاده از تلهتکست بود. آن روزها قانون پاس به عقب تازه ابداع شده بود و این باعث سردرگمی دروازهبانان و مدافعان در موقعیتهای تحت فشار میشد. هنوز از تابلوهای LED داوران چهارم خبری نبود و جز داور مسابقه کسی از مدت وقتهای تلفشده باخبر نمیشد. تکل از پشت هنوز ممنوع نبود و هر تیم تنها ۲ تعویض در طول مسابقه انجام میداد و فقط ۳ بازیکن روی نیمکت مینشستند اما با وجود گسترش تعداد نیمکتنشینان و تعویضها به ۹ و ۵، تعداد تیمهای حاضر در لیگ از ۲۲ به ۲۰ کاهش یافته. آن سالها مسابقات هفتۀ آخر الزاماً همزمان برگزار نمیشد و فقط قهرمان لیگ برتر جواز حضور در لیگ قهرمانان اروپا را به دست میآورد. در اولین دورۀ برگزاری، تنها ۱۵.۶ درصد بازیکنان از خارج مرزهای انگلیس در لیگ برتر بازی میکردند در حالی که با حذف قانون سهمیه بازیکنان خارجی در لیگهای اروپایی در سال ۱۹۹۵ این تعداد افزایش پیدا کرد و به ۵۷.۷ درصد در فصل گذشته رسید. قبل از تصویب قانون بوسمن هر تیم قادر بود تنها از ۳ بازیکن خارجی در مسابقات اروپایی استفاده کند. منچستریونایتد مانع از حضور استیو بروس در ترکیب تیم ملی ایرلند در جامجهانی ۱۹۹۴ شد چون حضور او باعث میشد در رقابتهای لیگ قهرمانان جزو سهمیۀ بازیکنان خارجی شمرده شود.
در مسیر تکامل
مسیری که لیگ برتر از اوایل ۱۹۹۲ تاکنون طی کرده راه صد ساله به نظر میرسد؛ از روزهایی که اتحاد شوروی تازه فروپاشیده بود و کشورهایی مانند جمهوری چک و مونتهنگرو استقلال نداشتند، از روزهایی که عدۀ معدودی از مردم تلفن همراه داشتند، اینترنت به معنای امروزی وجود نداشت و کاستهای موزیک بین مردم رایج بود تا امروز که تکنولوژیِ دنیای مدرن انسانها را احاطه کرده، قصۀ شورانگیز فوتبال انگلیس با قدرت ادامه داشته و پیشرفتش چه از نظر اقتصادی، چه از نظر محبوبیت و چه از نظر جایگاه اجتماعی بسیار بیشتر از ۱۰۴ سال قبل از آن بوده. استقلال ۲۲ باشگاه سطح اول فوتبال انگلیس از سیستم پلکانی لیگهای چهارگانه، گرچه در اول کار با نگرانی هواداران از آیندۀ مبهم تیمها همراه بود اما به تدریج لیگ انگلیس به باشکوهترین رقابت فوتبالی جهان تبدیل شد. حالا هولیگانیسم از فرهنگ فوتبالی این کشور رخت بربسته و انگلیس مدرنترین استادیومهای فوتبال جهان را دارد. با اینکه ۸ دورۀ نخست لیگ برتر قبل از سال ۲۰۰۰ با ۶ قهرمانی و ۲ نایبقهرمانی برای منچستریونایتد به پایان رسید، تعداد تیمهای بزرگ لیگ در دهۀ اول هزارۀ جدید به ۴ و بعد از سال ۲۰۱۰ به ۶ تیم رسید. از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۰ تنها ۵ بار تیمی جز چلسی، منچستریونایتد، لیورپول و آرسنال در یکی از ۴ ردۀ اول قرار گرفت و در ده دورۀ بعدی تنها ۶ بار تیمی جز 6 تیم قدرتمند در یکی از ۶ ردۀ اول به آخر خط رسید. سیطرۀ باشگاههای بزرگ بر لیگ برتر ادامه دارد اما جذابیت، رقابتهای قدیمی و سنتی، بازگشتهای دیوانهوار و مسابقات غیرقابل پیشبینی همچنان بخش جدانشدنی فوتبال انگلیس است. مسئولان برگزاری لالیگا و سری آ معمولاً تلاش میکنند مسابقات مهم با بازیهای لیگ برتر همزمان نشود و اصطلاح «جذابترین لیگ جهان» مانند سالهای اول برگزاری لیگ انگلیس نه عنوانی تبلیغاتی که توصیف دقیقی است از هیجان مسابقات عصرگاهی آخر هفته!
