نبردی یادآور استعمار در روزگار ن‎ه‌چندان دور؛ 110 سال نفرتِ آغشته به خون!

به گزارش فوتبال 360، سفر رویایی مراکش در جام‌جهانی، آنقدر غیرقابل باور به پیش رفت که حالا با وجود شکست در نیمه‌نهایی، کسی از شیرهای اطلس به عنوان ناکام یاد نمی‌کند. 

تقابل با فرانسه اما ورای جذابیت‌های فوتبالی‌اش، فراتر از تقابل قهرمان جهان با شگفتی‌ساز این دوره از مسابقات، برای مراکشی‌ها معنای دیگری داشت. چهارشنبه شب، مراکش به مصاف استعمارگرِ روزگار نه‌چندان دورش رفت. مستعمره‌ای که به تبع معاهده فزِ (Traité de Fès) در سال 1912، تحت سیطره فرانسه قرار گرفت و تنها چند سال پس از امضای این قرارداد توسط سلطان عبدالحفیظ، فرانسوی‌ها به اجبار بیش از 40000 شهروند مراکش را برای فعالیت به عنوان سرباز در ارتش استعماری خود در خط مقدم جنگ جهانی نخست مقابل آتش قرار دادند. هرچند اشغال نظامی مراکش توسط فرانسه با حمله اوجدا و بمباران کازابلانکا در سال ۱۹۰۷ آغاز شده بود اما این معاهده، تاثیری طولانی بر روابط 2 کشور و اختلاط فرهنگی مراکش گذاشت.

استقلالی که راحت به دست نیامد

در طول جنگ‌جهانی دوم و به تبع نارضایتی ضد استعماری علیه فرانسه، زمانی که بسیاری از مستعمره‌های سابق اروپایی مستقل شدند، حزب تازه تاسیس «استقلال» در مراکش، اعلامیه پایان استعمار فرانسه در این کشور را اعلام کرد. با این حال و با توجه به شکست نیروهای محور در جنگ‌جهانی دوم، تغییری در روند حاکمیت بر مراکش ایجاد نشد و سال 1952، قیام ضد استعماری در کازابلانکا، به خونین‌بارترین شکل ممکن توسط ارتش فرانسه سرکوب شد. به دنبال این اتفاق، فعالیت احزاب «کمونیست» و «استقلال» مراکش، توسط دولت فرانسه غیرقانونی شناخته و سلطان محمد پنجم به ماداگاسکار تبعید شد.

روزی که محمد پنجم به کشور بازگشت

تبعید سلطان، نه‌ تنها آبی بر آتش خشم مراکشی‌ها نریخت، بلکه نفرت از رژیم فرانسه را بیش از پیش افزایش داد و مقاومت مردم شمال آفریقا را مستحکم‌تر کرد. موج سهمگین اعتراضات، باعث شد فرانسوی‌ها اجازه بازگشت سلطان محمد پنجم به کشورش را بدهند و در نتیجه این بازگشت، روز 18 نوامبر 1955، سلطان استقلال مراکش را اعلام کرد و این کشور رسماً از استعمار فرانسه خارج شد تا محمد پنجم، نخستین پادشاه مراکش مستقل لقب بگیرد.

یک میراث استعماری

پس از اعلام استقلال، تلاش‌های بسیاری از داخل کشور برای بی‌نیاز ساختن مراکش نسبت به فرانسه، چه از لحاظ اقتصادی و چه از لحاظ دیپلماتیک انجام شد که در نتیجه این فعالیت‌ها، سال 1973 شاه حسن دوم، مجموعه‌ای از اصلاحات اقتصادی را در بخش خصوصی به سرانجام رساند که بیش از نیمی از شرکت‌های فعال خارجی که اکثرا متعلق به فرانسه بودند، تحت مالکیت دولت مراکش قرار گرفتند. یک دهه بعد، به مرور پادشاه پروژه عربی‌سازی سیستم آموزشی را به مرحله اجرا درآورد و زبان رسمی آموزش را از فرانسوی به عربی تغییر داد.

فرانسه هنوز دشمن است؟

از طرف مقابل اما فرانسه تلاش کرد به نحوی دیگر، شریک اصلی اقتصادی و تجاری و سرمایه‌گذار کلان در مراکش باقی بماند و سعی بر این شد روابط، به دوستانه‌ترین شکل ممکن حفظ شوند. این عملکرد، شامل چندین نشست دیپلماتیک بود که از جمله سال 2007، نیکلا سارکوزی به عنوان رئیس جمهور وقت فرانسه به مراکش سفر کرد تا از نزدیک، شاهد روند ساخت «البُراق»، یک قطار سریع‌السیر در این کشور باشد که با سرمایه‌گذاری 51 درصدی دولت فرانسه بهره‌برداری شد. 2 ماه بعد، تیم‌های ملی فوتبال مراکش و فرانسه در دیداری دوستانه به مصاف یکدیگر رفتند که این دیدار با نتیجه تساوی 2 بر 2  به پایان رسید.

این بار نوبت مکرون بود

کمتر از یک دهه بعد، ناگهان ورق برگشت و سال 2014، پس از تلاش مقامات پاریس برای بازجویی از عبداللطیف حموچی، رئیس سرویس اطلاعات داخلی مراکش، این کشورهمکاری قضایی با فرانسه را به دلیل شکنجه حموچی، به حالت تعلیق درآورد. تنش‌های دیپلماتیک، یک سال بعد دوباره کاهش یافت و کشورها همکاری خود را از سر گرفتند. سال 2018، امانوئل مکرون به مراکش سفر کرد تا به همراه پادشاه محمد ششم، خط ریلی قطار سریع‌السیر رباط به بندر طنجه را افتتاح کنند.

مراکش، قربانی اختلاف فرانسه با ایالات متحده

اوایل سال جاری، مکرون از طرح خود مختاری مراکش برای صحرای غربی تحت حاکمیتش حمایت کرد؛ جنبشی به رهبری جبهه پولیساریو صحرای غربی که مدت‌هاست به دنبال استقلال از مراکش است. این اقدام امانوئل مکرون پس از آن صورت گرفت که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور سابق ایالات متحده، حاکمیت مراکش بر سرزمین مورد مناقشه را در دسامبر 2020 به رسمیت شناخت و صدالبته این موضع در دولت جو بایدن، رئیس‌جمهور کنونی این کشور نیز تغییری نکرد.

لغو صدور روادید برای اتباع مراکشی

با این حال، تنش‌های کوچک و بزرگ بین 2 کشور باقی مانده و سپتامبر 2021، دولت فرانسه به دستور مکرون اعلام کرد ویزای 50 درصد از مهاجران مراکشی و 70 درصد اتباع تونس در این کشور را باطل می‌کند. به دنبال این تصمیم، روابط 2 کشور بار دیگر چهره‌ای کم و بیش خصمانه به خود گرفت و در این میان، بدیهی است که هم دولت مراکش و هم دولت فرانسه، اهمیت روابط دوجانبه را به‌خوبی درک می‌کنند. مکرون قرار است در ژانویه 2023، بار دیگر به رباط سفر کند اما پیش از سفر پرزیدنت مکرون به پایتخت مراکش، 2 تیم در نیمه‌نهایی جام‌جهانی به مصاف یکدیگر رفتند. 

او امروز در استادیوم است؛ مقابل چشمانتان!

بر اساس گزارش موسسه آمار و مطالعات اقتصادی فرانسه، بیش از 780000 نفر تبعه مراکش در فرانسه زندگی می‌کنند که پس از اختلافات اخیر در مورد صدور و تمدید ویزا، حتی از دیدار با اقوامشان در خاک فرانسه هن محروم شده‌اند و امانوئل مکرون، رئیس جمهور فرانسه که دولت او محدودیت‌های صدور ویزا را اعمال کرده، از نزدیک در استادیوم البیت بازی را به تماشا نشست. این شاید بهترین بهانه برای بازیکنان مراکشی بود که صدالبته در این تورنمنت نشان داده‌اند با سیاست هم بیگانه نیستند.

پی‌نوشت: تصویر، مجسمه اوبر لیوته است. فردی که در مراکش و سایر مستعمرات فرانسه خدمت می‌کرد و ژوئن 2020، در جریان تظاهرات جهانی علیه برده‌داری یا استعمار، بنای یادبودش در پاریس با رنگ سرخ تخریب شد.