تناقض حضور کاپیتان سابق در امارات؛ کمان رستگاری ژاکا

به گزارش فوتبال 360، گرانیت ژاکا سرانجام به پایان دوران حضورش با پیراهن آرسنال رسید و زمانی که میکل آرتتا توانست هویت مدنظرش را به سبک بازی آرسنال تزریق کند، مشخص شد این سرمربی جوان جایی برای کاپیتان سابق تیمش در مستطیل سبز امارات متصور نخواهد بود اما کسی نمی‌تواند درخشش ژاکا را زیر سوال ببرد.
دوران 7 ساله حضور پر فراز و نشیب ژاکا در جمع توپچی‌ها، خود ارزش معرفی یک مستند جدید از کمپانی آمازون را دارد و ملی‌پوش سوئیسی را اگر متناقض‌ترین بازیکن عصر پسا آرسن ونگر در آرسنال بدانیم، گزافه نخواهد بود. از لذت قدم زدن بر فراز مرتفع‌ترین ابرها در آسمان موفقیت در جام حذفی گرفته تا حضیضِ عملکرد در برخی دیدارها و آن اتفاق عجیب در دیدار مقابل کریستال‌پالاس. آرسنال هفته گذشته با یکی از آخرین بازماندگان عصر آرسن ونگر در تیم خداحافظی کرد و گرانیت ژاکا را در اوج تجربه به بایرلورکوزن تحویل داد.

اما و اگرهای تا ابد بدون جواب

این سوال اما تا ابد با هواداران آرسنال باقی خواهد ماند که «چه می‌شد اگر...» و جای خالی را گزاره‌های فراوانی قادر به پر کردنش هستند. از همه مهم‌تر اینکه چه می‌شد اگر روز پایانی فصل، به‌گونه‌ای دیگر پیش می‌رفت و آرسنال در روزهای پایانی توان مبارزه با منچسترسیتی بی‌رحمِ پپ را از کف نمی‌داد؟ چه می‌شد اگر یکی از آن 3 بازی، با نتیجه‌ای غیر از تساوی به پایان می‌رسید؟ و چه می‌شد اگر ژاکا در دیدار مقابل لیورپول در جهنم خاموش آنفیلد، با ترنت شاخ به شاخ نمی‌شد تا برتری در نیمه دوم هم حفظ شود؟

حسرت عدم قهرمانی در لیگ برتر

به هر حال، پاسخ این سوال هرگز مشخص نخواهد شد و مهم اینجاست آرسنال در فصلی که فاصله‌ای تا قهرمان شدن در لیگ برتر برای نخستین بار بدون آرسن ونگر در تاریخ لیگ برتر نداشت در پایان شاهد تبدیل شدن منچسترسیتی به دومین تیم فاتح سه‌گانه در تاریخ فوتبال انگلیس شد که دردهای توپچی‌ها از بابت تجربه حسرت عدم قهرمانی در لیگ قهرمانان اروپا را بیشتر کرد.

در طول این فصل در مهم‌ترین صحنه‌های از دست رفتن کسالت‌بار قهرمانی، نقش گرانیت ژاکا از همه پررنگ‌تر است. فصل پایان یافته و آرسنال درحالی به کسب سهمیه لیگ قهرمانان اروپا می‌نازد که خاطره برتری ۵ بر صفر مقابل وولوز در فصلی که گذشت، خاطره‌ای بس دور می‌نماید.

متناقض همچون ژاکا

گرانیت ژاکا، یکی از متناقض‌ترین بازیکنان تاریخ آرسنال در سال‌های اخیر بوده و در این یادداشت نگاهی به دو روی سکه حضور گرانیت ژاکا در آرسنال خواهیم انداخت. سکه‌ای که یک روی آن طلای 24 عیار و روی دیگرش سیاهی ناشی از بی‌ارزشی مطلق به چشم می‌آید. سکه‌ای که برای چرخیدن و نمایان کردن روی دیگرش، به‌تنها یک لحظه احتیاج داشت و ژاکا در چشم بر هم زدنی از سکه طلا به فلزی سیاه و بی‌ارزش تغییر هویت می‌داد. نماد رنسانس فوتبالی در امارات که روزهای موفقی با آرسنال رقم زد اما توسط هواداران متعصب این تیم هم هو شد و برای پایان مطلقاً خوش در امارات، چند نفس کم آورد.

رنسانس فوتبالی

تابستان 2016 باتوجه به بازنشستگی میکل آرتتا، خروج فلامینی، قرض دادن جک ویلشر به بورنموث و مصدومیت همزمان سانتی کازورلا و آرون رمزی، خط هافبک آرسنال نیازمند به سوخت بیشتر جهت از کار نیفتادن بود و در راستای تزریق عمق بیشتر به میانه میدان این تیم، ونگر راه‌حل را در خرید گرانیت ژاکا از مونشن‌گلادباخ دید تا الننی را صرفاً به‌عنوان گزینه حامی از روی نیمکت در اختیار داشته باشد. ژاکا از آلمان به لندن رسید و پس از مسوت اوزیل و الکسیس سانچس، سومین خرید گران‌قیمت تاریخ آرسنال لقب گرفت.

آن روزها انگولو کانته که به‌تازگی جام قهرمانی با لسترسیتی را بالای سر برده بود به آرسنال مرتبط می‌شد. درحالی که بسیاری به انتظار معرفی یک هافبک عمق دهنده به خط میانی آرسنال بودند، ژاکا از مونشن‌گلادباخ رسید و ونگر با یک مصاحبه تصورات همه را بر هم زد. مرد فرانسوی رسماً اعلام کرد ژاکا را به‌عنوان یک هافبک سنتی «باکس تو باکس» برای تیمش می‌خواسته و باید انتظارات را برآورده کند. حق با ونگر بود و ژاکا علاوه بر قدرت پخش توپ بالایی که در اختیار داشت، می‌توانست به سرعت قابل توجهی طول زمین فوتبال را در مدت زمان قابل توجهی از بازی طی کند.

قابل اطمینان حتی به‌عنوان تک هافبک دفاعی

6 سال از آن روز گذشت و دیگر ژاکا تبدیل به هافبک دفاعی شده بود که برخی مربیان او را به‌عنوان تک هافبک دفاعی تیم انتخاب کرده، بار سنگینی روی دوشش گذاشته و لحظات اعجاب‌آوری را تحت فشار روانی و فیزیکی برایش رقم زدند. پیش از انتخاب میکل آرتتا به‌عنوان سرمربی آرسنال، رابطه ژاکا با هواداران تیم کاملاً خصمانه و در مقطعی، غیرقابل ترمیم بود.
این تیره و تار شدن رابطه، بدون دلیل هم به‌نظر نمی‌رسید و از ابتدای فصل 17-2016 تا پایان فصل 22-2021 که ژاکا 6 فصل ابتدایی‌اش در ترکیب آرسنال را تجربه کرد، او بیشترین خطای منجر به گل (8) را در میان تمامی بازیکنان لیگ برتری علیه تیمش به ثبت رسانده بود.

از طرف دیگر، هیچ بازیکنی به اندازه ژاکا به حریفان پنالتی اهدا نکرده (6) و بیشتر از ژاکا هیچ بازیکن دیگری، کارت قرمز داوران را مقابل صورتش ندیده بود (4). برای کسانی که دوران بازی ژاکا در مونشن‌گلادباخ را به خاطر داشته‌اند، این ایفای نقش چندان عجیب و شگفت‌آور به نظر نمی‌رسید. ملی‌پوش سوئیسی در آخرین فصل حضورش در بوندس لیگا پیش از بر تن کردن پیراهن آرسنال، 2 پنالتی به حریفان اهدا کرده و 3 مرتبه  از  زمین بازی اخراج شده بود.
آرسنال چنین شخصیتی را با اندکی تخفیف احتیاج داشت اما با گذر زمان، حضور ژاکا در زمین بازی با پیراهن آرسنال همچون بمب ساعتی عمل می‌کرد که هر لحظه آماده انفجار بوده و می‌توانست در چشم بر هم زدنی تمام اندوخته تیم را به تلی از خاکستر تبدیل کند.

اوج عملکرد در دربی فینال حذفی

هرچند که نمی‌توان نقش ژاکا در آرسنال را به همین نکته تقلیل داد و ناعادلانه است اگر نقش پررنگ و تاثیرگذاری او در قهرمانی‌های جام حذفی 2017 و 2020 را انکار کنیم. در هر ۲ فینال، آرسنال با آرایش 5 دفاعه به میدان رفت و حضور همزمان 3 مدافع مرکزی و 2 وینگ‌بک، گرانیت ژاکا را به مهره قابل اتکای تیم در خط هافبک تبدیل کرده بود. این ژاکا بود که با ایفای نقش مثال‌زدنی، ثبات و پایداری را به فاز تدافعی آرسنال در هر ۲ دیدار سخت مقابل چلسی تحت هدایت آرسن ونگر و میکل آرتتا هدیه می‌داد.

بین این ۲ فینال خاطره‌انگیز اما تاریک‌ترین لحظه ژاکا در پیراهن آرسنال از راه رسید. تیم تحت هدایت اونای امری به دهشتناک‌ترین شکل ممکن رابطه‌اش را با هواداران شکراب شده می‌دید و ژاکا فشار بی‌رحمانه‌ای را متحمل می‌شد. بازی مقابل کریستال‌پالاس، زمانی که تیم برتری 0-2 را از دست داد و دقیقه 61 سرمربی تصمیم به بیرون کشیدن ژاکا گرفت، بازیکن باتجربه ناگهان خطاب به هواداران حرکتی ناشایست انجام داد و سپس پیش از وردو به تونل استادیوم، پیراهنش را از تن خارج کرده به روی زمین پرتاب کرد.

آن صحنه؟ کاش فراموش می‌شد!

این صحنه، شاید از نظر از عرش به فرش رساندن یک بازیکن در چشم بر هم زدنی، کنار ضربه تاریخی اریک کانتونا به هوادار تیم حریف در کتاب تاریخ لیگ برتر انگلیس قرار بگیرد و آن روز تصور اینکه ژاکا بار دیگر موفق به بر تن کردن پیراهن آرسنال در یک بازی رسمی شود، کاملاً دور از تصور و غیرممکن بود. آن اتفاق، آن لحظه و آن رفتار، شان باشگاه آرسنال را کاملاً پایین آورد و غیرممکن به نظر می رسید هواداران آرسنال مایل باشند بار دیگر نام ژاکا را روی سکوهای امارات فریاد بزنند. طلسم بازوبند آرسنال، قربانی جدیدی گرفت.
بیشتر اشتباهات منجر به گل حریفان توسط ژاکا، به‌تبع فشار بازیکنان در یک سوم تدافعی آرسنال رخ می‌داد و با حضور آرتتا روی نیمکت، ریسک انجام این بازی بسیار بیشتر هم شده بود و  احتمال اشتباه ژاکا بالاتر می‌رفت. در تصاویر زیر، 2 گل دریافتی آرسنال تحت تاثیر مستقیم اشتباه گرانیت ژاکا بود.

با ورود زینچنکو به ترکیب تیم تحت هدایت آرتتا، آرسنال باید فصل را به‌گونه‌ای آغاز می‌کرد که بازیکنانش با چینش 3-3-4 خو بگیرند. ژاکا متمایل‌تر به کناره‌ها می‌شد و نتیجه این اتفاق، حضور در کورس قهرمانی تا هفته‌های پایانی فصل لیگ برتر بود.
آرتتا به‌وضوح از تغییر نقش ژاکا صحبت به میان می‌آورد و آمار حکایت از بهبود عملکرد ژاکا داشت. آرتتا از ژاکا بازیکن دیگری ساخت و او را کاملاً از یک بازیکن تدافعی به یک مهره تهاجمی برای تیمش تبدیل کرد. نتیجه این تغییر نقش از ابتدای فصل 23-2022، افزایش تعداد گل‌های ژاکا و همچنین حضورش در یک سوم تدافعی حریفان به جای یک سوم تدافعی تیم خودی بود.
در تصویر، مشخص اینجاست در طول فصل 23-2022، ژاکا موفق شد 9 گل به ثمر رسانده و با ارسال 7 پاس گل، روی 16 گل تیمش تاثیر مستقیم داشته باشد. این درحالی است که تمامی گل‌های فصل گذشته از درون محوطه جریمه به ثمر رسید و در مقایسه، ژاکا از فصل 17-2016 تا 22-2021، موفق نشده بود بیش از 14 گل به ثمر برساند و از این تعداد تنها 4 گل از درون محوطه جریمه به ثمر رسیده بود.

همچنین تصویر زیر، تغییر نقش ژاکا در تیم و حضورش در مناطق زمین به‌علاوه لمس توپ در جریان بازی (مقایسه فصل 23-2022 با 6 فصل پیشین حضور او در ترکیب تیم) را نشان می‌دهد که به‌وضوح، حضور در فاز تدافعی کمتر شده و علاوه بر حضور چشمگیر در محوطه جریمه حریفان، آرتتا از او درخواست داشته به طور متمرکز در سمت راست فاز تدافعی حریفان حضور فعال داشته باشد.

ژاکا فصل گذشته در لیگ برتر، میانگین 59 لمس توپ به‌ازای هر 90 دقیقه را از خود برجای گذاشت و کاهش حدود 50 درصدی از این نظر داشت. در 6 فصل ابتدایی حضورش در آرسنال، ژاکا میانگین 91 لمس توپ را از خود برجای گذاشته بود و رکوردش به 112 هم می‌رسید. عملکرد مختصر و مفیدتر ژاکا تحت هدایت آرتتا در ابتدای فصل 23-2022، یکی از اصلی‌ترین دلایل 9 پیروزی از 10 بازی نخستین در لیگ بود. تیمِ آرتتا مقوله مهمی را تمرین می‌کرد که ونگر 6 سال قبل آن را موعظه کرده بود!

یک ستاره تمام‌عیار

اگرچه فصل گذشته وظایف هجومی ژاکا بیشتر شده بود اما ستاره سوئیسی وظایف دفاعی‌اش را هم از یاد نبرد و در دو تصویر زیر که از جریان دیدار مقابل نیوکاسل (برتری ۲ بر صفر آرسنال) فریز شده، ژاکا نقش همان هافبک باکس تو باکسی را بازی می‌کرد که پیرمرد فرانسوی از او خواسته بود. فاصله زمانی تصویر فریز شده نخست با تصویر دوم، تنها 10 ثانیه است و ابتدا ژاکا را درحالی می‌بینیم که جوئلینگتون را در یک سوم دفاعی حریف پرس می‌کند و 10 ثانیه بعد با یک تکل محکم و دقیق، مانع از گلزنی حریف در محوطه جریمه خودی می‌شود.

او با افزایش سن، نه‌تنها از کیفیتش کاسته نشد بلکه روز به روز بیشتر از این نظر پیشرفت کرد و کیفیت بالاتری را به نمایش گذاشت. از آغاز فصل 17-2016، تنها 7 بازیکن غیر دروازه‌بان در لیگ برتر تعداد دقایق بیشتری از ژاکا (18701) به میدان رفتند و ستاره سوئیسی در فاصله مارس 2017 تا دسامبر 2018 در 65 بازی پیاپی در ترکیب توپچی‌ها قرار گرفت. او تنها بازیکنی بود که تحت هدایت هرکدام از سرمربیان، بیش از 50 بازی انجام داد و درحالی که اتفاقات بسیاری در امارات رخ داد، تنها یک نکته جزء ثابت در میان تغییرات متعدد بود؛ گرانیت ژاکا.

رهبری حتی بدون بازوبند

ونگر رفت اما ژاکا روز به روز بیشتر پیشرفت کرد و اگر آرتتا نبود، شاید خیلی زودتر مسیرش از مسیر آرسنال جدا می‌شد. برای ژاکا مهم نبود بازوبند را در دست داشته باشد یا نه. او همواره برای رهبری تیم آماده بود و به خوبی از پس این کار برمی‌آمد. زمانی که آرسنال در روز پایانی فصل 22-2021 سهمیه لیگ قهرمانان اروپا را به رقیب همشهری تقدیم کرد، ژاکا مقابل رسانه‌ها سپر شد تا آسیبی به تیم نرسد و با شجاعت به‌ تنهایی پذیرای انتقادات شد تا به جوان‌ترهای تیم آسیبی نرسد.

فریاد خاموش امارات

در فصلی که گذشت، آرسنال تنها در ۲ بازی ژاکا را روی نیمکت دید و توپچی‌ها در هر ۲ بازی با دریافت گل‌های زودهنگام، عملکردشان تحت تاثیر قرار گرفت. یکی گل ثانیه 9 مقابل بورنموث و دیگری ثانیه 27 مقابل ساوتهمپتون. فصل گذشته آرسنال دومین ترکیب جوان در میان تیم‌های لیگ برتری را به طور میانگین به میدان فرستاد (میانگین سنی 25 سال و 52 روز) و ژاکا تنها بازیکن بالای 30 سال بود که تاثیر به‌سزایی در ترکیب تیم داشت.
در آخرین دیدار دوران حرفه‌ای‌اش با پیراهن آرسنال (مقابل ولورهمپتون) هم کمان رستگاری ژاکا به دراماتیک‌ترین شکل ممکن خودش را به رخ کشید. او تبدیل به نخستین بازیکن آرسنال از سال 1966 شد که در بازی پایانی‌اش با پیراهن این تیم 2 گل یا بیشتر به پایان می‌رساند و زمین سبز استادیوم درحالی که آخرین قدم‌های ژاکا را به خود می‌دید، فریاد می‌زد: «از تو می‌خواهیم بمانی»!