28 سال پس از شادی گل تاریخی گاسکوئین؛ راز «صندلی دندان‌پزشکی»

به گزارش فوتبال 360، یورو 1996، نقطه عطف تاریخ فوتبال در انگلیس بود؛ تورنمنتی که انگلیس میزبانی از آن را بر عهده داشت و آلمان اگرچه در نهایت جام قهرمانی را بالای سر برد اما سه‌شیر فراتر از یک تیم مغلوب، مردمان انگلیس را با تیم ملی فوتبال این کشور آشتی داد.
تیم در جام ملت‌های اروپا 1992 عملکردی فاجعه‌بار داشت و حتی مجوز حضور در دور نهایی جام‌جهانی 1994 را هم به دست نیاورده بود اما پیش از آغاز این تورنمنت حواشی بسیاری را از جمله مصرف الکل توسط بازیکنان به هنگام نیمه شب در اردوی هنگ‌کنگ را پشت سر گذاشت و سرانجام تنها یک ضربه تا صعود به فینال جام ملت‌های اروپا برای نخستین مرتبه در طول تاریخ کم آورد.

گاسکوئین، قربانی فرهنگ مغرور انگلیسی!

نشریات انگلیسی پیش از آغاز تورنمنت در گزارشی فاش کرده بودند بازیکنان در میان تفریحات نابه‌هنگامشان، دست و پایشان را به صندلی می‌بستند و دهان خود را باز می‌گذاشتند تا دیگران با فاصله، نوشیدنی به دهانشان بریزند! این تیم در شرایطی پا به مسابقات گذاشته بود که طی یک نظرسنجی رسمی، چهره‌های مشهور جامعه انگلیس با حضور گاسکوئین در لیست بازیکنان تیم ملی انگلیس در جام ملت‌‎های اروپا 1996 مخالفت کردند.
سلبریتی‌ها و نشریات آن روزگار از جمله میرر، گاسکوئین را «مردِ چاق و دائم‌الخمر» لقب می‌دادند! فوتبال انگلیس از اعتیاد بازیکنان به الکل، تراژدی تلخی را تجربه کرده بود و هنوز 2 دهه از پایان غم‌انگیز رویای درخشش جرج بست، ستاره ایرلندی منچستریونایتد نمی‌گذشت. اضافه وزن گازا، نگرانی اصلی در جو فوتبالی انگلیس نام داشت اما پیش‌تر تری ونبلز توانست با وعده دعوت از «گازا» به تیم ملی، پیراهن تاتنهام را به تنِ او کند.

لذت درخشش با اضافه وزن

گاسکوئین اضافه وزن داشت اما کسی نمی‌توانست منکرِ استعداد خارق‌العاده او در فوتبال انگلیس شود؛ پدیده‌ای که فوتبال بریتانیا پس از جرج بست، همچون او را به خود ندیده بود. گاسکوئین در نیمه‌نهایی جام جهانی 1990 با دریافت کارت زرد از حضور در فینال احتمالی محروم شد و سپس تیم ملی کشورش هم یارای حضور در دیدار نهایی جام‌جهانی برای نخستین بار پس از سال 1966 را بدون «گازا» نداشت. روزی که گاسکوئین گریست و یک ملت را به گریه واداشت.
پس از آن گریه‌ها، «گازا» در انگلیس محبوب شد اما شوخی‌های گاهی اوقات فراتر از حد و حدود، کمی کار را سخت می‌کرد. کافی است تصویر شادی گل او در دربی اولدفرم گلاسگو با پیراهن رنجرز یا لباسی که در اتوبوس تیم پیش از آغاز تورنمنت جام ملت‌های اروپا 1996 بر تن دارد را تماشا کنید؛ بخصوص با وجود نشریاتی چون «سان» و «میرر» در فوتبال انگلیس!

قتل خاموش

شوخ‌طبعی‌های گازا برای بسیاری مردم انگلیس، فراتر از مرزها بود. هر چه عملکرد گاسکوئین در مستطیل سبز خوب بود، رسانه‌ها آسیب شدیدتری به او وارد می‌کردند. نشریه سان، روز جمعه 31 مه 1996، تصویری از گاسکوئین را منتشر کرد و نوشت: «گازا را نگاه کنید! احمقِ مست! رفتار او مایه شرمساری است!»
استیو مک‌منمن و تدی شرینگام در تصویر به چشم می‌آمدند. فشار عجیبی روی گازا بود اما گاسکوئین به خوبی پاسخ حواشی را با درخشش در جام ملت‌ها داد. پس از تساوی در دیدار نخست، فشارها بر تیم به طور غیر قابل تصوری بالا رفته بود اما در دیدار مقابل اسکاتلند، گاسکوئین فرشته سبک بال انگلیس‌ها بود.؛ همچون قوی سپیدی که بین مدافعان اسکاتیش خوش رقصی کرد و در نهایت یکی از مهم‌ترین گل‌های دوران بازیگری خود را به ثمر رساند. شادی پس از به ثمر رساندن آن گل، شمایل تیم ملی انگلیس در دهه 90 نام گرفت! صحنه‌ای که گازا پس از گل روی زمین خوابید، دستانش را باز کرد و سرش را بالا گرفت تا آلن شیرر، استیو مک‌منمن و جیمی ردنپ از بطری کنار زمین با فاصله به دهانش آب بریزند.

انتقاد یا ابراز تنفر؟

پل گاسکوئین پس از پایان تورنمنت در مصاحبه با اسکای گفته بود: «ما 9 نفر بودیم که در اردوی هنگ‌کنگ، تفریح به سبک «صندلی دندانپزشکی» را تجربه کردیم اما رسانه‌ها فقط من را در نوک پیکان انتقاداتشان نشانه گرفتند. من تنها نفری بودم که به‌جای انتقاد، می‌خواستند با چکش به جمجمه‌ام بکوبند! پیش از آغاز دومین بازی مقابل اسکاتلند، با دوستانم قرار گذاشتیم هر کسی گل پیروزی بخش را زد، آن شادی به خصوص را انجام دهد و خوشبختانه من دروازه اسکاتلند را گشودم و نقش اول شادی پس از گل لقب گرفتم.»

آنها واقعاً یک «تیم» بودند!

بازگویی علت ادامه اطمینان به گاسکوئین توسط تیم ملی انگلیس برای حضور در یورو 1996، از زبان گری نویل خالی از لطف نیست: «در تور هنگ‌کنگ، وقتی بازیکنان برای تفریح نیمه‌شب به بیرون از هتل رفتند و همان شب ماجرای انتشار عکس‌ها در حالت نامتعادل پیش آمد، من و فیل در هتل ماندیم. فردا صبح، گاسکوئین احوال خوبی نداشت و مطبوعات چنان فشاری ایجاد کرده بودند که کمتر کسی امید به موفقیت در جام ملت‌های اروپا داشت؛ آن هم تنها یک هفته مانده به آغاز تورنمنت.
اتحادیه فوتبال به سرمربی دستور داد یک نفر را از لیست تیم خط بزند و خبرش به بازیکنان رسید. تونی آدامز ما را به جلسه‌ای دعوت کرد. وقتی به اتاق رفتم، استیوارت پیرس یک گوشه نشسته بود. آلن شیرر و پل اینس گوشه‌ای دیگر. همه بازیکنان باتجربه حضور داشتند و جو سنگینی وجود داشت. ناگهان تونی آدامز رو به سایرین کرد و گفت: «اگر حتی یک نفر از ما را خط بزنند، شک نکنید جملگی از حضور در تیم ملی برای این تورنمنت انصراف خواهیم داد.»

گلی به ارزش حفظ اسکاتلند

 گل گاسکوئین در شرایطی خاص به ثمر رسید؛ وقتی خطر استقلال کامل اسکاتلند، بریتانیا را تهدید می‌کرد. گازا گلی را در آن تورنمنت به ثمر رساند که اغراق‌آمیز نیست اگر بگوییم سرنوشت رفراندوم دوم را تغییر داد. شاید چنانچه اسکاتلند موفق به کسب برتری در آن بازی مقابل انگلیس می‌شد، هویت ملی در سرزمین نخستین رقیب تاریخ فوتبال انگلیس بیش از پیش پر و بال می‌گرفت و فوتبال، خودباوری در جامعه را تا حدی افزایش می‌داد که اکنون اسکاتیش‌ها جزئی از بریتانیا نباشند.
گل گازا، هویت بریتانیایی را نجات داد و در شرایطی که جان میجر به اوج قدرت رسیده بود، او نه‌تنها از انجام هرگونه حرکت سیاسی به توصیه آقای نخست وزیر شانه خالی کرد بلکه میجر را بدون عنوان، «جان» صدا می‌کرد. او با به ثمر رساندن یک گل، تاریخ سرزمین را دستخوش تغییر کرد.

هم‌تیمی‌های او تاکید می‌کنند گازا پس از بازگشت به اسکاتلند برای از سر گرفتن فعالیت در رنجرز، هرگز درباره آن گل صحبت نکرد و برخلاف انتظارشان، کاملاً فروتن برای دومین فصل متوالی جام را به اهالی آیبروکس پیشکش کرد. پس از پایان بازی مقابل اسکاتلند، نشریه میرر سرتیتر اخبارش را به معذرت‌خواهی از گاسکوئین با این جملات اختصاص داد: «امیدواریم آقای گاسکوئین، عذرخواهی ما را پذیرا باشد! او دیگر یک چاقِ احمقِ دائم‌الخمر نیست. بدون شک، استعداد ناب این روزهای فوتبال کشور است!» 

رسانه انگلیسی، بدون ریشه در باد

خیلی زود اما رسانه‌های انگلیسی بار دیگر پس از پایان بازی مقابل آلمان، به او تاختند: «اگر به آن توپ رسیده بود، سرنوشت بازی تغییر می‌کرد. شک نکنید نرسیدنِ گازا به توپ، معلول مصرف نوشیدنی‌های الکلی است!» هیچکس اما خستگی در اثر دویدن در طول تورنمنت را به‌عنوان یکی از دلایل عدم موفقیت گاسکوئین در واپسین دقایق تقابل با آلمان بر نمی‌شمرد.
گاسکوئین که خود فرهنگ نوین فوتبال انگلیس را زاده بود، توسط همان فرهنگ پس زده شد و خیلی زود در واکنش به فوتبال، گوشه گرفت! بازیکنی که هیچ برای یدک کشیدن عنوان «بهترین بازیکن تاریخ فوتبال انگلیس در نیم سده پس از آغاز دهه 1970»، کم نداشت!

حسرتِ فرگوسن

 سرالکس فرگوسن درباره گازا گفته بود: «آرزو داشتم یک بازیکن  تحت هدایت من به میدان برود و این اتفاق هرگز رخ نداد و او کسی نبود جز پل گاسکوئین. به نظرم، او بهترین بازیکن تاریخ انگلیس پس از بابی چارلتون است. ما در رختکن، همان زمان که پل استعدادش به حاشیه رفت، بازیکنان بزرگی داشتیم و می‌توانستند از او مراقبت کنند.
من می‌خواستم او را پس از پایان دوران حضورش در نیوکاسل، وقتی در یک دیدار خط میانی تیم ما را به یکدیگر گره زد، برای تیم به خدمت بگیرم اما ناگهان تاتنهام نظرش را تغییر داد و مقصد گاسکوئین به سمت لندن تغییر کرد. به گمانم باشگاه تاتنهام برای پدر و مادر گاسکوئین خانه‌ای خریداری کرده بود. او ابتدا رضایت داد به جمع ما بپیوندد اما در نهایت اشتباه بزرگی کرد.»