چگونگی رهایی اسپانیا از غل و زنجیرِ تیکی‌تاکا؛ نوزایی از پسِ رستاخیزِ فوتبالی

به گزارش فوتبال 360، اسپانیا تنها یک گام دیگر تا رسیدن به عنوان قهرمانی یورو 2024 فاصله دارد و تا همین مقطع فارغ از نتیجه دیدار فینال، این موضوع به اثبات رسیده که پس از جام‌جهانی 2022، بهترین و هوشمندانه‌ترین تصمیم را فدراسیون فوتبال اسپانیا با تغییر سرمربی گرفته است.
آلمان، ایتالیا، هلند، پرتغال و بلژیک سرمربیان جدیدی در یورو 2024 به خود دیدند. افت فرانسه تحت هدایت دشان فاحش بود، انگلیس و اسپانیا شایسته به دیدار فینال رسیدند اما لوئیس دلافوئنته، سرمربی جدید اسپانیا در تجربه نخستین تورنمنت معتبرش، تاثیر زیادی بر سبک بازی تیم گذاشته است.

روز صفر

اسپانیا پس از سلطه بر جهان فوتبال در فاصله سال‌های 2008 تا 2012، وابستگی نه‌چندان منطقی به تیکی‌تاکا داشت و نتیجه حضورش در تورنمنت‌های مختلف پیش از تجربه یورو 2020 و جام‌جهانی 2022 که با بداقبالی محض در ضربات پنالتی به پایان رسید، ناکامی مطلق بود. تیم نمی‌دانست در زمین مسابقه چه می‌خواهد و تنها دستورالعمل تئوری رسیدن به دروازه حریفان را از حفظ بود؛ بدون آنکه بتواند در زمین مسابقه، تاکتیک‌ها را اجرا کند.
تیکی‌تاکای فرسایشی اسپانیا پس از غلبه بر ایتالیا در فینال یورو 2012 و در هم کوبیدن آتزوری با 4 گل، دیگر وعده‌گاه رستگاری برای این تیم نسد و پایبندی به این هویت، یک دهه زوال فوتبال اسپانیا را رقم زد. شاید اگر بخت با لوئیس انریکه و شاگردانش یار می‌شد، فلسفه تیکی‌تاکا نه‌تنها از اردوگاه اسپانیا رخت بر نمی‌بست، بلکه این سرمربی اسپانیایی می‌توانست در تاریخ فوتبال کشور پس از فتح سه‌گانه با بارسلونا هم ماندگار بماند.

نخستین تجربه، سخت‌ترین آزمون

شکست در ضربات پنالتی مقابل مراکش پایان دوران حضور لوئیس انریکه در تیم ملی اسپانیا را رقم زد و قمار سنگین فدراسیون فوتبال این کشور، به بهترین شکل ممکن به نتیجه رسید تا لوئیس دلافوئنته با تکیه بر جوانان‌ تربیت شده به دست خودش پس از 12 سال بار دیگر تیم را به فینال یورو هدایت کند.
در سبک بازی اسپانیای دلافوئنته، مشخص اینجاست تیم نه‌تنها هیچ دلبستگی به تیکی‌تاکا ندارد بلکه ابایی هم از اهدای مالکیت توپ و میدان به حریف و تکیه بر فاز انتقال حس نمی‌کند. اسپانیای این تورنمنت تنها تیم با کسب صددرصد امتیازات دور گروهی نام داشت و نه‌ تنها عنوان بهترین خط حمله را به نام خود زد، بلکه در گروه مرگ مسابقات حتی یک مرتبه هم دروازه‌اش باز نشد.

در یورو 2024، اسپانیا میانگین مالکیت توپ 54.4 درصد را به ثبت رسانده و این آمار حتی از تیم‌هایی نظیر ترکیه، کرواسی و دانمارک کمتر است. برای مثال پرتغال و آلمان هرکدام به ترتیب میانگین مالکیت توپشان در این تورنمنت، به ترتیب بیش از 67 و 69 درصد بوده . حتی انگلیسِ ساوت‌گیت، میانگین مالکیت توپ 58.3 درصد را از خود برجای گذاشته است.
صدالبته گذر از فلسفه تیکی‌تاکا در ترکیب تیم ملی اسپانیا از جام‌جهانی 2014 و تحت هدایت ویسنته دل‌بوسکه آغاز شده بود اما کمینه 5 تورنمنت به طول انجامید تا «لاروخا» فلسفه فوتبالیِ پرافتخارشان را پشت سر گذاشتند. دل‌بوسکه در جام‌جهانی 2014 می‌خواست بیش از پیش تیم را با همان بازیکنان و به لطف حضور دیه‌گو کاستا به سمت تکیه بیشتر بر بازی مستقیم سوق دهد و در این باره در مصاحبه با نشریه بیلت آلمان گفته بود: «فوتبال تنها پاس‌های کوتاه نیست! ارسال پاس‌های بلند و استفاده از عمق دفاع تیم‌های حریف، جزئی جدایی ناپذیر از فوتبال بوده، هست و خواهد بود.»

بازگشت انریکه با تفکرات افراطی

با این حال اما لوپتگی در دوران گذار فوتبال اسپانیا، ناموفق عمل کرد و درحالی که روبرت مورنو قصد داشت با شجاعت مثال زدنی از تیکی تاکا فاصله بگیرد، بازگشت لوئیس انریکه به نیمکت هدایت تیم ملی پس از سوگواری در فقدان دختر 9 ساله‌اش، این موضوع را به حاشیه راند.
در دوره دوم هدایت تیم ملی اسپانیا، لوئیس انریکه تیمی ساخت که بیش از هر دوره به اصالت تیکی‌تاکا در دوران پرافتخار نزدیک بود. در مجموع تجربه‌های جام‌جهانی و یورو، تنها 7 بار سابقه داشته یک تیم مقابل حریفش موفق به ارسال بیش از 900 پاس صحیح شود و همه به جز یک تجربه، مربوط به تیم‌های لوئیس انریکه در یورو 2020 و جام‌جهانی 2022 بوده است.

در جام‌جهانی قطر، همزمان با قبول شکست مقابل ژاپن و پس از آن تساوی مقابل مراکش، اسپانیای انریکه به ترتیب 1058 و 1019 پاس صحیح ارسالی میان بازیکنان برای یکدیگر به ثبت رساند و نکته اینجاست تیکی‌تاکای سردرگم تیم، ثمره‌اش تنها یک شوت در چارچوب مقابل مراکش در طول 120 دقیقه بود.
بازیکنان اسپانیا در جام‌جهانی 2022 همچنین در جریان برتری 7 گله مقابل کاستاریکا، 1045 پاس صحیح برای یکدیگر ارسال کردند اما بخت با آنها یار بود تیم حریف سازماندهی دفاعی همچون مراکشِ شگفتی‌ساز به خود نمی‌دید. در نهایت تحت هدایت دلافوئنته، اسپانیا توانست راه‌حل عبور از تیم‌ها با سازماندهی دفاعی رسوخ‌ناپذیر را پیدا کند و مقابل فرانسه، تفکرات این سرمربی به وضوح در مسیر کسب پیروزی در معرض دید قرار گرفت.

دلافوئنته با جسارتی مثال‌زدنی، دگماتیسم حاصل از پایبندی کور به تیکی‌تاکا را با دعوت از بازیکنان تازه‌نفس در ترکیب تیم ملی به دست فراموشی سپرد و ثمره‌اش، یدک کشیدن عنوان «بهترین تیم تورنمنت در آمارهای فنی» در مسیر رسیدن به فینال یورو 2024 شد. صدالبته اسپانیای نونوار شده به کل تمایلش به کنترل جریان بازی مقابل حریفان را به دست فراموشی نسپرده.
اسپانیای دلافوئنته کماکان عطش سلطه بر جریان بازی را دارد اما وقتی بداند راه ضربه زدن به حریف، رها کردن توپ و میدان به سود آنهاست، از این ماجرا فرار نخواهد کرد و با انعطافی مثال‌زدنی، می‌تواند کرواسیِ باتجربه را در عین در اختیار نداشتن مالکیت توپ و میدان با شکست سنگین 3 گله بدرقه کند.

نوزایی پس از 136 بازی

پیش از آنکه تجربه یورو 2024 برای اسپانیا آغاز شود، این تیم از فینال یورو 2008 به مدت 136 بازی هرگز سابقه نداشت مالکیت توپ کمتری از حریف در جریان دیدارها به ثبت برساند اما وقتی این طلسم شکسته شد هم برتری چشم‌گیر ماتادورها مقابل کرواسی، تفکرات انقلابی دلافوئنته در ترکیب تیم را دچار تزلزل نکرد.
تکیه تیمِ دلافوئنته بیش از آنکه بر کنترل جریان بازی از ناحیه مرکزی میانه میدان باشد، به سرعت و توانایی وینگرهای تیم در برداشتن بازیکنان تک به تک متکی بوده. در مصاف با ایتالیا در همین مسابقات، نیکو ویلیامز و لامین یامال در مجموع 17 مرتبه بازیکنان کناری  تیم مدافع عنوان قهرمانی را از پیش رو برداشتند و به وضوح مشخص بود اسپانیا چگونه با فاصله گرفتن از هویت تیکی‌تاکا، ترجیح می‌دهد با عرض دادن به بازی به سمت دروازه تیم حریف یورش ببرد.

شبکه ارسال پاس‌ها میان بازیکنان تیم ملی اسپانیا در مصاف با هلند در فینال جام‌‎جهانی 2010 و بهره‌مندی از بازیکنانی چون بوسکتس، ژاوی، اینیستا و ژابی آلونسو، در مقایسه با همین ماجرا در جریان دیدار مقابل ایتالیا در گروه مرگ رقابت‌های یورو 2024، به وضوح این نکته را بیان می‌کند که هرگونه توضیح اضافه در این باره، از انتقال پیام عاجز خواهد بود.

در جام‌جهانی 2018، میانگین مالکیت توپ 74.7 درصد برای تیم به ثبت رسید، در یورو 2020 این عدد به 72.5 کاهش یافت اما در جام‌جهانی 2022 بار دیگر میانگین مالکیت توپ تیم از مرز 77 درصد  عبور کرد.
در یورو 2024 تیمِ دلافوئنته میانگین مالکیت توپ 54.4 درصد داشته و این آمار از جام‌جهانی 2002 در ترکیب این تیم (52.6 درصد) تا تورنمنتِ آلمان به مدت 22 سال بی‌سابقه بوده. ترجیحِ تیم اسپانیا در این تورنمنت، بیش از آنکه ارسال پاس باشد، به برداشتن مدافعان متقابل توسط هافبک‌ها بوده و درحالی که تیمِ دلافوئنته میانگین 25 دریبل موفق به ازای هر 90 دقیقه را در این تورنمنت به ثبت رسانده، چنین آماری در ترکیب تیم از جام ملت‌های اروپا 1996 سابقه نداشته (31 دریبل موفق به ازای هر 90 دقیقه).

بی‌سابقه در هزاره سوم

اسپانیای یورو 2024 هرچند تفاوت بسیاری با این تیم در جام‌جهانی 2022 دارد اما واگذار کردن مالکیت برای این تیم، نه‌تنها به معنای عدم موفقیت در خلق موقعیت‌ها نبوده، بلکه برعکس تیم می‌تواند با اعتماد به نفس بیشتری خط دفاعی حریفان را شکافته و دروازه تیم مقابل را تهدید کند.
اسپانیا مقابل ایتالیا در دیدار دور گروهی، هرچند به لطف گل به خودی مدافع تیم حریف موفق به گلزنی و کسب امتیاز شد اما نباید از درخشش سنگربان تیم مقابل، دوناروما در مسیر ناکام نگه داشتن بازیکنان اسپانیایی در گلزنی به میزبانی آن دیدار صرف‌نظر کرد. اسپانیا دروازه ایتالیا را به توپ بسته بود و از طرف مقابل، اجازه نمی‌داد مدافع عنوان قهرمانی کوچک‌ترین شانسی برای گلزنی داشته باشد.

آمار بازی حکایت از امید گل 2.02 اسپانیا در مقابل امید گل 0.16 ایتالیا داشت و تعداد شوت‌های اسپانیایی‌ها به مراتب بیشتر از حریفشان بود (20 شوت در برابر 4 شوت ایتالیا). بنابراین خالی از لطف نیست یادداشت را با جملات فرناندو تورس در مقایسه تیمِ 2024 با تیمِ 2008 به پایان برسانیم.
«ال‌نینیو» در مصاحبه با مارکا گفته بود: «اسپانیا در 2 تورنمنت، تفاوت‌های بسیاری به نمایش گذاشته اما اصلی‌ترین شباهت اینجاست جهان فوتبال هر ۲ تیم و سرمربی‌اش را در آستانه تورنمنت، نادیده می‌انگاشتند. پس از آغاز تورنمنت و درخشش اما نه‌تنها هواداران فوتبال به این تیم ملی علاقه نشان دادند بلکه عملکرد تیمی باعث شد رسانه‌ها هم در تمجید از لاروخا سنگ تمام بگذارند.»