پرونده ویژه فوتبال و المپیک؛ سفر در گذرگاه 128 ساله

به گزارش فوتبال 360، المپیک 2024 پاریس به پایان رسید و رقابت‌های فوتبال قهرمان‌هایش را شناخت. در رده زنان، ایالات متحده آمریکا موفق شد به پنجمین مدال طلای تاریخ برسد تا در قامت پرافتخارترین تیم تاریخ، دست‌نیافتنی‌تر شود و همزمان دست برزیل بار دیگر از رسیدن به سکوی اول المپیک کوتاه بماند. در رده مردان  تیم ملی اسپانیا مدال طلا را کسب کرد و در جمع پرافتخارترین تیم‌های تاریخ، پس از مجارستان، بریتانیا و برزیل قرار گرفت.
تاریخ فوتبال در المپیک اما سرشار از فراز و فرودها و تبدیل رقابت‌ها از حرفه‌ای به آماتور و برعکس است. با صرف‌نظر از افسانه‌های مربوط به 3000 سال پیش و داستان‌هایی که اولین دیدار فوتبال را به امپراتوری چین، یونان و روم ربط می‌دهند و همچنین بازی‌های قرون‌وسطایی، اولین تورنمنت فوتبال در تاریخ، رقابت‌های جام حذفی فوتبال انگلیس بود. این جام در سال 1871 برای اولین دوره برگزار شد و 5 سال بعد، قهرمان جام حذفی انگلیس در چارچوب دیداری دوستانه به مصاف قهرمان جام حذفی اسکاتلند رفت تا اولین دیدار بین‌المللی برای تعیین قهرمان بریتانیا برگزار شود.

تولد فیفا

فدراسیون جهانی فوتبال، 21 سال پس از برگزاری اولین تورنمنت بین‌المللی فوتبال در جهان تحت عنوان «مسابقات قهرمانی بین‌المللی بریتانیا» که البته چندان هم شکل و شمایل بین‌المللی نداشت، تاسیس شد. این تورنمنت صرفاً حضور سالیانه 4 کشور بریتانیایی را از سال 1883 به خود می‌دید و تا سال 1984 به صورت منظم  برگزار شد اما در سال‌های پس از جنگ جهانی دوم، حکم مسابقات انتخابی حضور در جام‌جهانی و جام ملت‌های اروپا را برای بریتانیایی‌ها داشت.
تا پیش از تاسیس فدراسیون جهانی فوتبال، تنها عرصه‌ رویارویی کشورهای مختلف، مسابقات المپیک تابستانی بود. البته در ادوار 1900 و 1904 المپیک، هیچ مدالی برای فوتبال در نظر گرفته نشد و صرفاً حضور فوتبال در المپیک، برای «اثبات شایستگی حضور و ترویج آن» در دوره‌های آینده بود.

فوتبال المپیک 1896، بدون مدال

پس از دیدار غیر رسمی تیم‌های ملی فوتبال یونان و دانمارک در اولین دوره المپیک، 1896، در دومین و سومین دوره، تنها 3 تیم حضور داشتند و بنا به برخی گزارشات، مدالی به ورزشکاران این رشته اهدا نشد. فدراسیون جهانی فوتبال، 2 سال پس از تاسیس در سال 1904 سعی کرد مسابقات فوتبال را خارج از چارچوب المپیک و به میزبانی سوئیس برگزار کند اما در گزارش رسمی «تاریخ فیفا»، فدراسیون جهانی از این مسابقات به عنوان «یک پروژه شکست خورده» یاد کرده است.
این سازمان  در تاریخ 21 مه 1904 در اتاقکی پشت ساختمان «اتحادیه انجمن‌های ورزشی دو و میدانی فرانسه»، در خیابان سنت اونوره 229 پاریس تاسیس شد و  در ابتدا کشورهای فرانسه، بلژیک، دانمارک، هلند، اسپانیا ، سوئد و سوئیس را به عنوان اعضایش دید اما با وجود چنین استقبالی، پیش‌بینی می‌شد بریتانیایی‌ها پیشنهاد پیوستن به نهاد بین‌المللی را نپذیرند. بریتانیا تا چند سال قبل به عنوان تنها کشور، معنای فوتبال حرفه‌ای را درک می‌کرد. اهالی جزیره، پیشنهاد فدراسیون تازه‌کار را نپذیرفتند و ترجیح دادند در سمت مخالف ماجرا بایستند.

معضل بریتانیایی

برای بریتانیایی‌ها، جز برگزاری بازی‌ها زیر نظر خودشان، رقابتی به رسمیت شناخته نمی‌شد و بنابراین، «روبر گران» روزنامه‌نگار و دبیر دپارتمان فوتبال اتحادیه ورزش فرانسه به عنوان اولین رئیس فیفا، سریع دست به کار شد تا نظر سایر روسای اتحادیه کشورهای اروپایی را جویا شود.
وقتی بلژیک و فرانسه در اولین دیدار رسمی بین‌المللی مقابل یکدیگر به میزبانی بروکسل صف‌آرایی کردند، گران، ایده‌اش را با همتای بلژیکی در میان گذاشت و درحالی که مشخص شده بود اتحادیه فوتبال انگلیس تحت ریاست آرتور کینرد، تمایلی برای پیوستن به فدراسیون جهانی نخواهد داشت، موسیو «گران» با ارسال دعوتنامه برای تمامی کشورهای صاحب فوتبال در اروپا، قدرت‌نمایی مقابل بریتانیایی‌ها را رسماً آغاز کرد.
با وضع اساسنامه فدراسیون جهانی، بازیکنان با ملیتی مشخص از بازی در تیم‌های ملی دیگر به صورت همزمان منع شده و قوانین مدون توسط اتحادیه فوتبال، در هر بازی به صورت لازم‌الاجرا درآمد؛ اگرچه این قوانین به صورت موقت تدوین شدند تا شرایط را برای پذیرش کشورهای دیگر همچون اتحادیه فوتبال آلمان در ادامه، چندان سخت نکنند.

فدم اول در مسیری به طول تاریخ

تاسیس فیفا به شیوه مورد اشاره، برداشتن قدم‌های ابتدایی از مسیری دور و دراز بود زیرا فدراسیون جهانی، صرفاً روی کاغذ وجود داشت و از این پس، اعضایش کارهای جدی‌تری داشتند؛ نخست اینکه اتحادیه‌های جدید را برای پیوستن به فدراسیون جهانی قانع کنند و دوم اینکه حضور انگلیسی‌ها برای رسمیت بخشیدن به این نهاد، ضروری به نظر می‌رسید.
14 آوریل 1905، کمیته اجرایی اتحادیه فوتبال انگلیس، فدراسیون جهانی را به رسمیت شناخت و به آن پیوست. قانع کردن مردان بریتانیایی، اولین موفقیت بزرگ فیفا بود و اعتبارِ این تصمیم، به نامِ «ادوار دولاوله» زده شد تا این مرد بلژیکی، نخستین عضو افتخاری فیفا لقب بگیرد.
ادامه دارد...