پرونده ویژه فوتبال و المپیک؛ آنها را «قهرمان جهان» بشناسیم؟

به گزارش فوتبال 360، اروگوئه، فاتح هر ۲ المپیک در دهه ۲۰ بود. در تابستان 1924 به میزبانی پاریس، 22 تیم از 4 کنفدراسیون شرکت کردند و اروگوئه که همچون ترکیه و ایالات متحده، اولین حضورش در این رقابت‌ها را تجربه می‌کرد، موفق شد شکست‌ناپذیر باقی مانده و بالاتر از سوئیس (نقره) و سوئد (برنز)، مدال طلا را به خانه ببرد.
سال 1921 اتحادیه فوتبال بلژیک اعلام کرد بود به بازیکنان آماتوری که درآمدشان از بابت حضور در المپیک و غیبت در شغل‌هایشان تحت تاثیر قرار گرفته، مبلغی را به عنوان دستمزد پرداخت خواهد کرد و فدراسیون‌های سوئیس و ایتالیا  پس از آن تصمیم مشابهی گرفتند.
اتحادیه فوتبال انگلیس در بیانیه سال 1884 با آینده‌نگری اعلام کرده بود هر بازیکنی به عضویت این اتحادیه درآید، مبلغی را به عنوان دستمزد دریافت خواهد کرد و حرفه‌ای می‌شود. فیفا در سال 1923 اعلام کرد از این دستورالعمل پیروی کنند اما 4 عضو هیات مدیره فدراسیون جهانی از پذیرفتن پیشنهاد سرباز زدند و به این ترتیب، 4 کشور بریتانیایی به همراه دانمارک، اجازه حضور بازیکنانشان در المپیک 1924 را صادر نکردند.

تیم‌های نیمه‌حرفه‌ای در المپیک

به عبارت دیگر، فدراسیون جهانی تصمیم‌گیری درباره آماتور تلقی کردن تیم‌ها و بازیکنان را به اتحادیه‌های عضو محول کرده بود از پذیرفتن دستورالعمل ارائه شده توسط انگلیسی‌ها سرباز می‌زد. حداقل 5 تیم شرکت‌کننده، چکسلواکی، ایتالیا، مجارستان، اسپانیا و اروگوئه، تیم‌هایی نیمه‌حرفه‌ای را وارد مسابقات کرده و به دستورالعمل آماتوریسم پایبند نماندند.
این درحالی بود که فنلاند و نروژ، همچون دانمارک به سبب مشکلات مالی ناشی از حرفه‌ای نبودن رقابت‌ها از ارسال تیم خودداری کردند. دیگر غایب مسابقات، آلمانی‌ها نام داشتند. برگزارکنندگان فرانسوی مسابقات، همچون دوره گذشته از ارسال دعوتنامه برای حضور آلمان خودداری کردند. ژرمن‌ها با حضور در جبهه متحدین جنگ جهانی اول و حمله به خاک فرانسه و بلژیک در روزهای نخست جنگ، همچنین با توجه به کنفرانس صلح پاریس، جایی در میان مجموع 5715 ورزشکار حاضر در المپیک‌های آنتورپ و پاریس نداشتند. بازیکنان فوتبال آلمان مستثنی از این قضیه نبودند.

اولین تورنمنت حذفی تاریخ

در المپیک پاریس برای اولین بار در تاریخ فوتبال، «تورنمنت حذفی مستقیم» برای رتبه‌بندی نهایی تیم‌ها در نظر گرفته شد. شیوه مسابقه تیم‌ها برای کسب مدال‌های نقره و برنز، همچنین مشخص شدن رتبه تیم‌های چهارم به بعد،  سردرگمی‌های فراوان رقم زد. در این مسابقات 2 تیم بازنده نیمه‌نهایی برای کسب مدال برنز در دیدار رده‌بندی به مصاف یکدیگر رفتند و بازنده دیدار فینال  مدال نقره را بر گردن آویخت.

از طرف مقابل، تیم‌های بازنده در مراحل پیش از نیمه‌نهایی بلافاصله از جدول مسابقات خارج شده و شانسی برای کسب مدال نداشتند. همچنین جدول مسابقات، همچون تورنمنت‌های گذشته از پیش تعیین شده نبود و تیم‌ها پس از پایان بازی‌های هر مرحله تا ماقبل فینال، رقبایشان را با قرعه‌کشی شناختند.

چه خوب که بازنگشتی!

در المپیک 1924، سوئیس که تا دیدار فینال این مسابقات پیش رفت در برهه‌‌ای، فاصله‌ای تا انصراف از مسابقات در بحبوحه برگزاری دیدارها نداشت. سوئیسی‌ها پیش‌بینی نمی‌کردند حضورشان در المپیک، بیش از 10 روز به طول بیانجامد و بلیت قطارشان برای بازگشت به سوئیس، مورخ پنجم ژوئن رزرو شده بود. آنها می‌خواستند شب برگزاری دیدارهای نیمه‌نهایی به کشورشان بازگردند اما صلیب سرخ در دیدار نیمه نهایی  سوئد را از پیش روی برداشت و به دیدار فینال راه پیدا کرد.
با توجه به آنکه بودجه‌ای برای خرید دوباره بلیت وجود نداشت، سوئیسی‌ها تصمیم گرفته بودند با وجود صعود به فینال از حضور در دیدار نهایی انصراف دهند تا از قطار جا نمانند اما با آگاهی یک روزنامه‌نگار و موفقیت او در تامین منابع مالی برای خرید مجدد بلیت، سوئیسی‌ها موفق شدند در دیدار فینال برابر اروگوئه صف‌آرایی کرده و در نهایت، برای اولین و تنها بار در تاریخشان، ایستادن روی سکوی مسابقات بین‌المللی و بر گردن آویختن مدال را تجربه کنند.
سوئیسی‌ها هنوز به سبب غلبه بر تیم‌های لیتوانی، چکسلواکی، ایتالیا و سوئد در المپیک 1924، خود را «قهرمان غیررسمی اروپا»، 36 سال پیش از آنکه «جام ملت‌های اروپا» آغاز شود، می‌دانند.

دفاع موفق اروگوئه از عنوان

اروگوئه در المپیک 1928 آمستردام موفق شد آرژانتین را در دیدار فینال تکراری شکست داده و با موفقیت از عنوان قهرمانی‌اش دفاع کند. اروگوئه که بالاتر از رقیب همسایه و ایتالیا، در دومین حضور موفق شده بود دومین مدال طلای المپیک را بر گردن بازیکنانش ببیند در دور اول هلند میزبان را زودهنگام و مقابل چشمان 40000 هوادارش از دور مسابقات کنار زد، سپس از سد آلمان گذشت و در دیدار نیمه‌نهایی ایتالیا را مغلوب کرد.
با وجود کمتر بودن تعداد تیم‌های شرکت کننده در المپیک 1928 آمستردام، نسبت به المپیک پاریس تیم‌ها سرسخت‌تر نشان دادند و نکته جالب توجه، صعود مصر به دور نیمه‌نهایی بود. فراعنه در نهایت با شکست مقابل ایتالیا در دیدار رده‌بندی به عنوان چهارمی مسابقات المپیک بسنده کردند. اروگوئه این بار از جانب همسایه احساس خطر کرد و باز هم توانست با منتخبی از بازیکنان باشگاه ناسیونال و پنارول از عنوان قهرمانی‌اش با موفقیت دفاع کند.

نفت بر آتشِ رویای جام‌جهانی

برگزاری موفقیت‌آمیز مسابقات فوتبال در المپیک آمستردام، آتش آرزوهای فدراسیون جهانی برای برگزاری یک تورنمنت مستقل را شعله‌ورتر کرد و ژول ریمه به پیشنهاد آنری دلونی، رسماً از تمامی اعضا در رابطه با چگونگی برگزاری تورنمنت مورد اشاره، نظرسنجی کرد.
مسابقات فوتبال در المپیک پس از جنگ‌جهانی نخست و دهه ۲۰ به ترتیب با حضور 15، 22 و 17 کشور برگزار شده بود و المپیک آمستردام برای نخستین بار در تاریخ، میزبانی از کشورهایی از 5 کنفدراسیون را تجربه کرد. با وجود موفقیت چشمگیر اما این مسابقات به شکل آماتور شکل گرفت. باشگاه‌های اروپایی یکی پس از دیگری حرفه‌ای می‌شدند و فضا برای حضور بازیکنان حرفه‌ای در پیراهن تیم‌های ملی، بدون پرداخت‌های نیمه‌وقت مهیا نبود. این مهم بهانه خوبی برای خارج کردن مسابقات فوتبال از المپیک به نظر می‌رسید.
پاسخ تمامی اتحادیه‌های عضو فدراسیون جهانی به برگزاری یک تورنمنت حرفه‌ای، مثبت بود. سران فرانسوی فیفا، فرصت را غنیمت شمردند و در کنگره 1928به میزبانی آمستردام در تاریخ 28 می، رای به برگزاری تورنمنتی مستقل از المپیک و تحت نظارت تمام و کمال فدراسیون جهانی دادند. گام بعدی، انتخاب کشور میزبان و برگزار کننده رقابت بود. رویای جام‌جهانی، فاصله‌ای تا واقعی شدن نداشت...

المپیک 1932، خالی از فوتبال

در پایان، یادآوری این نکته خالی از لطف نیست تا سال 1928، مسابقات فوتبال المپیک نشان‌دهنده مسابقات قهرمانی جهانی فوتبال بود و تورنمنت‌های 1920 با حضور 14 تیم، 1924 با حضور 22 تیم و 1928 با حضور 17 تیم، جملگی مشارکت بیشتری نسبت به اولین جام جهانی در سال 1930 داشتند که تنها با حضور 13 تیم برگزار شد.
پس از ایجاد جام جهانی، فیفا و IOC بر سر وضعیت بازیکنان آماتور اختلاف نظر داشتند و بنابراین فوتبال از بازی‌های المپیک تابستانی 1932 حذف شد. صدالبته کمتر از 4 سال بعد، کمیته بین المللی المپیک و فیفا اختلافات خود را حل کردند و فوتبال در تابستان ۱۹۳۶ به المپیک بازگشت اما از آن پس همواره تحت الشعاع جام‌جهانی قرار گرفت.
در تاریخ فوتبال المپیک، تنها 1932 به میزبانی لس‌انجلس شاهد حضور ورزش فوتبال نبود و فوتبال زنان که از سال 1996 و المپیک آتلانتا به این فستیوال ورزشی اضافه شده، تنها قهرمانی تیم‌های آمریکا، نروژ، آلمان و کانادا را به خود دیده است. در رده مردان اما بریتانیا و مجارستان هرکدام با 3 قهرمانی، رکورددار هستند و نکته اینجاست مجارستان یک بار بیشتر از بریتانیا به فینال المپیک راه پیدا کرده و با یک نقره بیشتر، پرافتخارترین تیم تاریخ رقابت‌هاست. صدالبته از آخرین قهرمانی‌ آنها در المپیک به ترتیب بیش از 56 و 112 سال می‌گذرد.

* امیرعباس زمانیان

بخش دوم پرونده ویژه فوتبال و المپیک: ساعت سوئیسیِ ناکوک!

بخش سوم پرونده ویژه فوتبال و المپیک: این سفر، بدون بازگشت است!