لیگ قهرمانان، بیگانه با رقابت تیم‌ها در یک سطح؛ در جست‌وجوی ناممکنِ عدالت

به گزارش فوتبال 360، دومین دوره از فاز لیگ مسابقات لیگ قهرمانان اروپا با شیوه جدید، بسیار شگفت‌انگیز به پایان رسید. آرسنال در نهایت به‌عنوان تیم صدرنشین، بدون شکست راهی دور حذفی شد و بایرن‌مونیخ، لیورپول، تاتنهام، بارسلونا، چلسی، اسپورتینگ و منچسترسیتی، سهمیه حضور مستقیم در مرحله یک‌هشتم نهایی را به دست آورند.
در هفته پایانی فاز لیگ، پیچش‌های غیرمنتظره، فراز و فرودهای دراماتیک و پایانی کاملاً استثنایی رقم خورد. آناتولی تروبین، دروازه‌بان بنفیکا، با ضربه سر دقیقه آخر خود تیمش را از حذف نجات داد و رئال مادرید را به مسیر پلی‌آف رساند. 
فرمت جدید مسابقات بی‌نقص نیست اما شبی سرشار از هیجان، تنش و نمایش خلق می‌کند که در دنیای فوتبال نظیری ندارد.  الی مک‌کویست در برنامه Goals Show Extra شبکه TNT Sports پیش از آغاز مسابقات گفت: «هر نظری درباره این فرمت داشته باشید، امشب را نمی‌شود دوست نداشت!»

فرمت جدید، هیجان را به اوج رسانده

مخالفت کردن با او در این باره سخت است. در شب پایانی 30 از 36 تیم هنوز برای رسیدن به هدف موردنظر خود می‌جنگیدند و تقریباً همه تیم‌های حاضر با خطر تغییر سرنوشت و تحمل فشاری جذاب روبه‌رو بودند.
در نتیجه درخشش دیرهنگام تروبین، این شب را به شکلی کاملاً بی‌نقص به پایان رساند. با این حال اما فرمت جدید بدون ایراد هم نیست. مهم‌ترین پرسش این است؛ آیا تیم‌ها به شکلی ناعادلانه تحت تأثیر قرعه‌کشی و سطح دشواری حریفان خود قرار می‌گیرند؟ حریفانی که انتخاب آن‌ها به‌طور کامل تصادفی است.

مرز باریک میان عدالت و ناعدالتی

این مساله در تمام رقابت‌های حذفی وجود دارد. مسابقات ذاتاً تا حدی نامتوازن خواهد بود. ۲ تیم هرگز دقیقاً با حریفان یکسانی روبه‌رو نمی‌شوند و همین موضوع تضمین می‌کند برخی تیم‌ها، مسیر آسان‌تری نسبت به دیگران داشته باشند. تاریخ ورزش پر است از نمونه‌هایی که تیمی با قرعه‌ای مطلوب تا واپسین مرحله‌ها پیش رفته و حتی قهرمان شده است.
حتی در لیگ‌ها هم جدول برگزاری مسابقات کاملاً عادلانه نیست. ممکن است تیمی با قوی‌ترین حریف در اوج آمادگی‌اش روبه‌رو شود و تیمی دیگر همان حریف را زمانی ملاقات کند که با مصدومیت‌ها و محرومیت‌ها تضعیف شده است.
برای مثال در این فصل لیگ برتر، استون‌ویلا زمانی با آرسنال بازی کرد که تیم میکل آرتتا هر ۳ مدافع میانی اصلی خود را در اختیار نداشت. چنین امتیازی نصیب کم‌تر تیمی خواهد شد. همچنین استون‌ویلا یکی از تنها سه تیم پیروز مقابل آرسنال این فصل است.

صعود، نتیجه ساده‌ترین قرعه برای تاتنهام

فرمت قدیمی لیگ قهرمانان هم ناعادلانه بود. هیچ‌گاه گروه‌ها از نظر سطح دشواری برابر نبودند. سیستم سیدبندی،  تیم‌های بزرگ را از هم جدا می‌کرد و  تا حدی به این مشکل کمک می‌کرد اما کامل نبود. تیم‌های حاضر در یک سید، هم‌سطح واقعی یکدیگر به نظر نمی‌رسیدند و در هر سید، همیشه تیم‌هایی وجود داشتند که دیگران ترجیح می‌دادند با آن‌ها روبه‌رو نشوند.
فرمت جدید همچنان این مشکل را دارد زیرا هر تیم با مجموعه‌ای کاملاً منحصربه‌فرد از حریفان بازی می‌کند. پیش از آغاز فاز لیگ مسابقات این فصل با استفاده از رتبه‌بندی تخمین قدرت تیم‌ها با تکیه بر هوش مصنوعی، بررسی شد کدام تیم‌ها «ساده‌ترین» و «سخت‌ترین» قرعه را داشته‌اند. تفاوت‌ها در سطح دشواری برنامه بازی‌ها، قابل‌توجه بود.

مشکل بزرگ‌ترِ قرار دادن همه تیم‌ها در یک لیگ 36 تیمی این است؛ تفاوت در سختی برنامه مسابقات، روی شانس سایر تیم‌ها هم تأثیر می‌گذارد. به بیان ساده‌تر، مسیر آسان‌تر یک تیم، کار صعود را برای دیگران سخت‌تر می‌کند.
تاتنهام در این فصل، ساده‌ترین میانگین سطح حریفان را داشت (با کنار گذاشتن غیرت که طبق تحلیل‌ها به دلیل رتبه بسیار پایینش در جهان به‌عنوان تیم رتبه 474، میانگین‌ها را به‌شدت مخدوش می‌کرد). اسپرز از ۸ بازی خود 17 امتیاز گرفت و جایگاهی در جمع ۸ تیم برتر به دست آورد. جایگاه می‌توانست به تیم‌هایی چون پاری‌سن‌ژرمن برسد. مدافع عنوان قهرمانی، دومین برنامه سخت مرحله لیگ را داشت.

شغل انگلیسی

در فرمت قدیمی، اگر تاتنهام با حریفان آسان‌تری هم‌گروه می‌شد، نتایجش به‌طور مستقیم شانس صعود تیم‌های دیگر را تحت تأثیر قرار نمی‌داد اما اکنون چنین نیست.
این بار ۵ تیم از لیگ برتر انگلیس در جمع ۸ تیم برتر مرحله لیگ قرار گرفتند و طبق تحلیل‌های هوش مصنوعی، ۴ تیم ساده‌ترین قرعه‌ها را داشتند. لیورپول، چلسی و منچسترسیتی در زمره تیم‌هایی با برنامه نسبتاً آسان قرار داشتند و همگی به‌طور مستقیم راهی مرحله حذفی شدند.
حضور پرتعداد تیم‌های لیگ برتری در میان تیم‌هایی با ساده‌ترین قرعه‌ها به مشکل دیگری در فرمت فعلی اشاره دارد.

یکه‌تازی تیم‌های لیگ برتر انگلیس 

قدرت فعلی لیگ برتر انگلیس غیرقابل انکار است. تیم‌های انگلیسی با اختلاف در صدر جدول ضریب یوفا قرار دارند. جدول بر اساس عملکرد ۵ سال اخیر در رقابت‌های اروپایی محاسبه می‌شود و طبق رتبه‌بندی قدرت تیم‌ها توسط هوش مصنوعی، ۵ تیم از ۶ تیم برتر جهان انگلیسی هستند. 
14 از 25 تیم برتر دنیا از این کشور می‌آیند و هر 6 نماینده لیگ برتر در این فصل لیگ قهرمانان، همگی جزو 16 تیم برتر جهان محسوب می‌شوند.
فرمت فعلی لیگ قهرمانان اجازه نمی‌دهد تیم‌هایی از یک کشور در فاز لیگ با یکدیگر روبه‌رو شوند. با توجه به کیفیت بالای تیم‌های لیگ برتر، مواجه نشدن با آن‌ها یک مزیت بزرگ محسوب می‌شود و  بازی با تیم‌های آسان‌تر، کار را برای دیگران دشوارتر می‌کند.

اقبال بلند اسپورتینگ یا شایستگی نماینده پرتغال؟

از میان 30 تیم غیرانگلیسی، 28 تیم حداقل با یک تیم لیگ برتری در ۸ بازی خود در فاز لیگ روبه‌رو شدند و بسیاری حتی با ۲ تیم انگلیسی جنگیدند. تنها یوونتوس و اسپورتینگ لیسبون از تقابل با نمایندگان انگلیس اجتناب کردند.
آیا واقعاً عادلانه است صددرصد تیم‌های انگلیسی مطمئن باشند با تیمی از کشور خودشان بازی نمی‌کنند؟ تنها 6.7 درصد از سایر تیم‌ها چنین شرایطی داشته‌اند! آیا تصادفی بود یکی از همان تیم‌ها، اسپورتینگ با شگفتی‌سازی در جمع ۸ تیم برتر جدول نهایی مسابقات قرار گرفت؟

فرصتی برای بازاندیشی درباره چگونگی رقابت تیم‌ها

استدلال مخالف رویارویی زودهنگام تیم‌های هموطن، این است که چنین مسابقاتی برای هواداران جذابیت کم‌تری دارد. فوتبال اروپایی همواره قرار بوده فرصتی برای بازی با تیم‌هایی از سایر کشورهای قاره باشد.
اما آیا هموارتر کردن زمین رقابت، ضمن حفظ جذابیت، عادلانه‌تر و حتی محصول بهتری ایجاد نمی‌کند؟ این کار می‌تواند با افزایش سقف بازی‌های هم‌کشوری به جذابیت بیش‌تری بینجامد؛ بدون آن‌که اصل ماجرا زیر سوال برود.
اگرچه سختی برنامه مسابقات در رتبه‌بندی تیم‌ها نقش داشته اما عامل تعیین‌کننده نهایی نبوده. تاتنهام، لیورپول، چلسی و منچسترسیتی شایسته صعود به جمع ۸ تیم برتر نام داشتند. هیچ بازی آسانی در لیگ قهرمانان وجود ندارد و هر یک از این تیم‌ها برای کسب امتیازات لازم، عملکرد خوبی داشتند.

در مقابل، بایرن مونیخ با وجود مواجه شدن با دشوارترین برنامه مسابقات، موفق شد در رتبه دوم جدول رده‌بندی فاز لیگ قرار بگیرد و نشان دهد برنامه دشوار الزاماً به شکست منجر نمی‌شود.
با این حال، بایرن تنها تیم از میان 14 تیم با سخت‌ترین برنامه بود که در جمع ۸ تیم نهایی قرار گرفت. 6 تیم از 11 تیم بالای این فهرست به‌طور کامل از رقابت‌ها حذف شدند.

در انتظار یک تغییر کوچک

شاید هم آن تیم‌ها به هر حال حذف می‌شدند. شاید تاتنهام با کنار گذاشتن فرم ضعیف داخلی‌اش، هر حریفی را شکست می‌داد و چهارم می‌شد. شاید جدول نهایی مرحله لیگ، بازتابی کاملاً دقیق از عملکرد هر 36 تیم در ۸ بازی‌شان باشد.
با وجود تمام هیجان شب پایانی فاز لیگ اما این استدلال وجود دارد؛ فرمت نه‌چندان جدید لیگ قهرمانان به اندازه لازم عادلانه نیست و شاید تنها یک تغییر کوچک بتواند آن را بهبود بخشد.