داستان تراژیکِ جام 1970؛ روزی که فوتبال، جنگی صد ساعته به پا کرد!

به گزارش فوتبال 360، تاریخ فوتبال جهان، پر است از اتفاقات سیاسی که جهان فوتبال را تحت تاثیر قرار داده و دیدار فوتبال را تبدیل به عرصه‌ای برای تقابل و جنگ‌های ایدئولوژیک کرده‌اند. از جنگ روسیه و اوکراین گرفته تا کشمکش همیشگی کشورهای بالکان که سرانجام یک کشور فدرال ابر قدرت را به ورطه نابودی کشاند. داستان بازی‌های مقدماتی جام‌جهانی 1970 اما از جنس دیگری است.

در دیدارهای دور مقدماتی جام‌جهانی، 2 کشور هندوراس و ال‌سالوادور پس از برگزاری دیدارهایشان در مسیر رسیدن به آوردگاه مکزیک، وارد جنگی 4 روزه با یکدیگر شدند و اگرچه ریشه‌های آغاز این جنگ فراتر از فوتبال بود اما تقابل 2 کشور در مستطیل سبز، آتش نفرت را شعله‌ور کرده و در نهایت روز چهاردهم ژوئیه زمانی که نیروهای مسلح السالوادور، هندوراس را مورد حمله قرار دادند، جنگ 2 کشور رسماً اغاز شد. این جنگ حدود صد ساعت به طول انجامید و بیش از 3 هزار کشته که بیشترشان غیرنظامیان بودند بر جای گذاشت؛  جنگ کشورهای همسایه، اتفاقی که از زمین فوتبال آغاز شد و در نهایت هم مناقشات 2 کشور، با عقد پیمان لیما در سال 1980 به اتمام رسید.

مناقشات هندوراس و السالوادور را به عنوان 2 کشور همسایه در آمریکای مرکزی، بدون شک باید در فعالیت‌های کشاورزی و اصلاحات ارضی جست‌وجو کرد. این جنگ ریشه در مشکلات دموگرافیک السالوادور، باتوجه به اصلاحات ارضی در هندوراس و روانه شدن سیل مهاجران به کشور همسایه در دهه 60 دارد. هندوراس، کشوری است با مساحت حدود 5 برابر بیش‌تر از السالوادور که از شمال به اقیانوس اطلس می‌رسد و جزایر فونسکا در جنوب این کشور (شرق السالوادور)، یکی از استراتژیک‌ترین نقاط در اقیانوس آرام هستند. در سال 1969 اما جمعیت السالوادور (3.7 میلیون نفر) حدود 40 درصد بیش‌تر از جمعیت هندوراس (2.6 میلیون نفر) بود. رشد عجیب جمعیت و اقتصاد در السالوادور، باعث شد در ابتدای قرن بیستم، اهالی السالوادور برای یافتن زمین‌های کشاورزی به هندوراس مهاجرت کرده و در سال 1969، حدود 300 هزار شهروند السالوادور در هندوراس زندگی می‌کرده و 20 درصد از جمعیت این کشور را تشکیل می‌دادند.

در هندوراس همچون اکثر کشورهای آمریکا مرکزی، اکثر زمین‌ها در انحصار سرمایه‌داران است و در سال 1966، کمپانی یونایتد فروت (یکی از زمین‌داران عمده در هندوراس که انحصار کشت میوه‌های استوایی از جمله موز و صدور آن به اقصی نقاط جهان را در اختیار دارد) پیشنهاد تاسیس «انجمن ملی کشاورزان و دامداران هندوراس» را ارائه کرد که این موضوع، کاملاً بر خلاف منافع کشاورزان بوده و چنین سیستم ارباب رعیتی، منافع السالوادوری‌های مهاجر را در خطر قرار می‌داد. تحت ریاست جمهوری اوسوالدو لوپز آرلانو، عهدنامه «مهاجرت آزاد» که زندگی شهروندان هر یک از 2 کشور در خاک دیگری را به رسمیت می‌شناخت، تمدید نشد و از طرف مقابل، قانون اصلاحات ارضی تصویب شد که این قانون به دولت مرکزی اجازه می‌داد زمین‌های اشغال شده توسط اهالی السالوادور را مصادره کرده و در اختیار بومیان هندوراس بگذارد. این کار، مشکلات عدیده‌ای را به وجود می‌آورد و هزاران کارگر السالوادوری، تا سال 1967 از هندوراس اخراج شدند که این اتفاق، نفرت اهالی هندوراس و السالوادور از یکدیگر را بیش از پیش افزایش می‌داد. تمام تمرکز این قانون، متوجه زمین‌هایی شده بود که مهاجرین السالوادوری در آن سکونت داشتند و قانون‌گذار، زمین‌های متعلق به مالکان و شرکت‌های میوه آمریکایی را مشمول اصلاحات نکرده بود.

از طرف مقابل، تنش‌های همیشگی بر سر مناطق مرزی  جریان داشت و 2 کشور بر سر مشخص کردن مرزهای آبی و خاکی‌شان در جزایر فونسکا با نیکاراگوئه درحال کشمکش بودند. رسانه‌ها به شدت مشغول شانتاژ بوده و گزارشاتی از قتل، غارت، تجاوز و سوءرفتار در هندوراس توسط اهالی السالوادور به چاپ می‌رسید. همزمان با اصلاحات ارضی در هندوراس، موج درخواست‌ها برای حمله نظامی به این کشور در السالوادور (تحت حمایت ایالات متحده) افزایش می‌یافت و درحالی که مناقشات این 2 کشور همچون انبار باروت آماده انفجار بود، مصاف 2  تیم در مقدماتی جام‌جهانی 1970، حکم کبریت را داشت. شور و اشتیاقِ بیش از حدی که فوتبال در مردم ایجاد می‌کند در کنار جنبه‌های مثبتش، جنبه‌هایی کاملاً منفی دارد و در دیدار السالوادور با هندوراس، جنبه‌های منفی بر مثبت ارجح بود. ننگِ باخت و شیرینی پیروزی در چنین شرایطی تا ابد باقی خواهد ماند.

هندوراس با کسب پیروزی مقابل کاستاریکا و جامائیکا، صدرنشین گروه 3 و ال‌سالوادور با غلبه بر سورینام و آنتیل هلند، صدرنشین گروه 4 دور مقدماتی رقابت‌های انتخابی جام‌جهانی کونکاکاف لقب گرفته بودند. طبق شیوه برگزاری دیدارها در دور پلی‌آف، صدرنشینان گروه‌ها به صورت ضربدری با یکدیگر دیدار کرده (نیمه‌نهایی) و برنده‌  در دیداری که حکم فینال را داشت، جواز حضور در جام‌جهانی را کسب می‌کرد. ایالات متحده و هائیتی  صدرنشینان گروه یک و 2  بودند. اولین دیدار میان هندوراس و السالوادور، 8 ژوئن به میزبانی هندوراس برگزار شد و میزبان با گل دیر هنگام، موفق شد یک گام به سوی صعود بردارد. یک هفته بعد، این بار نوبت السالوادور بود که از رقیب پذیرایی کند و باتوجه به آنکه هنوز قانون تفاضل گل وجود نداشت، کافی بود السالوادور با هر نتیجه‌ای پیروز شود تا دیدار سوم به میزبانی مکزیک، تکلیف تیم صعود کننده را مشخص کند. بازی برگشت به تاریخ پانزدهم ژوئن به میزبانی سان‌سالوادور برگزار شد و میزبان با 3 گل، هندوراس را در هم کوبید. شرایط اسکان بازیکنان هندوراس در خاک السالوادور، به شدت اسفناک بوده و تا به صدا درآمدن سوت آغاز دیداری که چند صد نیروی حفاظتی، وظیفه تامین امنیت آن را بر عهده داشتند، بازیکنان این تیم در شرایطی مشابه شرایط جنگی، زمان را سپری کردند. ضمن اینکه در مراسم آغاز بازی، به جای پرچم رسمی هندوراس، یک تکه پارچه مندرس به اهتزاز درآمده بود. یکی از بازیکنان هندوراس در این باره می‌گوید: «جو مسابقه به اندازه‌ای بد بود که باخت هندوراس برای ما خوش‌شانسی به حساب می‌آمد زیرا در صورت شکست السالوادور، هرگز بازیکنان ما زنده از زمین مسابقه بیرون نمی‌آمدند.»

از فردای این مسابقه، روابط دیپلماتیک 2 کشور کاملاً به بن‌بست رسید و مردم این 2 کشور همسایه نیز به شدت از یکدیگر متنفر شده بودند. رسانه‌های السالوادوری، خبر از قتل و غارت بومیان این کشور در هندوراس به عنوان راهی برای انتقام دادند و روز 27 ژوئن، زمانی بود که سرنوشت تیم صعودکننده به فینال که باید به مصاف هائیتی (برنده دیدار مقابل ایالات متحده) می‌رفت، در خاک مکزیکو سیتی مشخص می‌شد. یک بازی سراسر هیجان، پر از نفرت و 120 دقیقه‌ای که جای تیم حاضر در دیدار فینال، 5 مرتبه عوض شد. این دیدار 5 گل داشت و درحالی که هندوراس فاصله‌ای تا رسیدن به جام‌جهانی نداشت در نهایت السالوادور با گلزنی در وقت‌های اضافه، با نتیجه 3 بر 2  پیروز میدان لقب گرفت. باتوجه به شرایط 2 کشور پس از بازی برگشت، حدود 11 هزار و 700 بومیِ السالوادور مجبور به فرار از هندوراس شدند و این درحالی بود که دولت السالوادور خواستار برخورد قاطع با قاتلان و پرداخت غرامت به کشته‌شدگان اهل این کشور در خاک هندوراس بود. حدود یک ماه قبل از مسابقه سوم، السالوادور هرگونه روابط دیپلماتیک با هندوراس را قطع کرده بود و سرانجام روز چهاردهم ژوئیه، 2 هفته بعد از دیدار سرنوشت‌ساز، نیروهای مسلح السالوادور خاک هندوراس را اشغال کردند و جنگ 2 کشور، رسماً آغاز شد.

نیروی هوایی هندوراس (تحت حمایت نیکاراگوئه) تاسیسات نفتی السالوادور در مناطق مرزی را بمباران کرده و درحالی که نیروهای مسلح السالوادور تا ابتدای ماه اوت در خاک هندوراس باقی ماندند، پس از 4 شبانه روز، سرانجام در نیمه شب هجدهم ژوئیه به دستور «سازمان کشورهای آمریکایی»، آتش‌بس اعلام شده و 2 روز بعد، پیمان صلح فرمایشی میان 2 کشور به امضا رسید؛ هرچند روابط السالوادور و هندوراس هنوز هم با وجود از سرگیری از سال 1992، حالت عادی پیدا نکرده و زخم‌های جنگ صد ساعته، جنگی که از بخت بد با روزهای پس از دیدارهای پلی‌آف 2 تیم همزمان شده بود تا ابد بر پیکره آمریکای مرکزی خودنمایی خواهد کرد. السالوادور در راه رسیدن به جام‌جهانی، هائیتی را از پیش رو برداشت اما با قبول 3 شکست در دور گروهی مقابل تیم‌های مکزیک، اتحاد جماهیر شوروی و بلژیک، 9 گل خورده و بدون باز کردن دروازه رقبا، وداع زودهنگامی با اولین جام‌جهانی تاریخش داشت. آن‌ها در جام‌جهانی 1982 برای آخرین بار جواز حضور در دور نهایی را کسب کردند اما بازهم ضعیف‌ترین عملکرد از میان تیم‌های حاضر را بر جای گذاشتند و این درحالی است که هندوراس در این جام (1982)، یک تساوی مقابل اسپانیای میزبان کسب کرد. هندوراسی‌ها 2 مرتبه دیگر در سال‌های 2010 و 2014 به جام‌جهانی رسیدند و طلسم حضور السالوادور در این مسابقات، فعلاً 44 ساله شده است.