دومین قهرمانی آتزوری در جهان در چنین روزی؛ فوتبال زیر سایه فاشیسم
به گزارش فوتبال 360، تیم ملی ایتالیا در چنین روزی در سال 1938 برای نخستین بار در تاریخ توانستند از عنوان قهرمانی جهان دفاع کنند و دومین ستاره را بر روی پیراهن لاجوردیشان بچسبانند. ویتوریو پوتزو ایتالیایی سرمربی آن تیم یک رکورد منحصر به فرد دارد. او تنها سرمربی تاریخ مسابقات است که 2 بار قهرمان جام جهانی شده است. تیم ملی ایتالیا طی یک دوره درخشان توانست 2 جام جهانی و یک مدال طلای المپیک را به ارمغان بیاورد و ویتوریو پوتزو، مهندس فوتبال ایتالیا خود را به عنوان یکی از بزرگترین مربیان تاریخ فوتبال معرفی کرد. استاد قدیمی یا Vecchio Maestro به عنوان یک جادوگر تاکتیکی شناخته میشود. او مقتدر، پدر و عاشق ایتالیا بود. طی دورانی که بازیکنان آرژانتینی و اروگوئهای زیادی به ایتالیا تغییر ملیت دادند، از او دراین زمینه سوال شد و پوتزو جواب دندانشکنی داد:«برای من مهم نیست شما اهل ایتالیا هستید یا نه. اگر میتوانید برای ایتالیا بمیرید پس میتوانید برای ما بازی کنید!»
دونده، فوتبالیست، خبرنگار و سرمربی؛ از منچستر تا تورین
ویتوریو پوتزو در ۲ مارس ۱۸۸۶ در تورین ایتالیا در خانوادهای با اصالت پوندرانو به دنیا آمد. این ورزشکار بااستعداد در زمینه دو ومیدانی در مسابقات دوی ۴۰۰ متر دانشجویی توسط دوستش جیووانی کوچینو که برای یوونتوس بازی میکرد به سخره گرفته شد. به او پیشنهاد کرد:«تو مانند یک ماشین میدوی. بهتر است یک توپ جلوی پای خود بیاندازی و به دنبال آن بدوی!»
پوتزو به حرف او گوش نکرد و تحصیلاتش را پی گرفت و قبل از آغاز جنگ جهانی اول، چمدانش را برای سفری طولانی به سوئیس جمع کرد و به مدرسه عالی تجارت در زوریخ رفت. در آنجا زبانهای فرانسوی، آلمانی و انگلیسی را آموخت؛ آنچه درهای آموختن را برای او میگشود. سپس به برنتفورد انگلیس مهاجرت کرد و در یک کارخانه بافندگی مشغول به کار شد؛ 5 روز کار، یک روز کلیسا و یک روز فوتبال. فوتبال به نحوی در سمت چپ سینهاش نشسته بود که تقاضاهای مکرر خانوادهش برای بازگشت به میهن را رد کرد و بالاخره هنگامی که مبلغ معیشتی او قطع شد، درآمد خود را از راه تدریس زبان انگلیسی در نواحی مرکزی انگلیس تامین میکرد. او در سرزمین فوتبال ماند و به سرخپوشان شهر منچستر دل باخت. پس از پایان بازیها مقابل درهای خروجی ورزشگاه پرسه میزد تا با سندی ترنبول، جورج اندرسون و پارلی رابرتز و دیک داکورز دیدار کند. روزی شجاعت به خرج داد و به گفت و گو با رابرتز پرداخت. او بعدها علاقه خود را نسبت به مردان خط میانی منچستر نشان داد و تیم ایتالیا را با توجه به تاکتیکهای تیم منچستریونایتد بنا نهاد. بعدها با شکست منچستر مقابل آرسنال، پوتزو متوجه تاکتیکهای مدرن آرسنال و مربی این تیم هربرت چاپمن شد و این امر آغازی بود بر دوستی 2 مرد تاریخ فوتبال که نتیجه آن به وجود آمدن سیستم متودو بود. رینوس میشل سالها بعد با کمی تغییر، آن را به توتال فوتبال تغییر داد. او به قدری شیفته این تاکتیک بود که در اولین اقدام پس از حضور به عنوان سرمربی ایتالیا، فلاویو برناردینی بازیکن محبوب تماشاگران را کنار گذاشت؛ بازیکنی که بیشتر گیرنده بود تا پاس دهنده!
پوتزو در داخل و خارج میدان
به عنوان یک بازیکن، پوتزو در فصل 1906-1905 به طور حرفهای در سوئیس برای گراسهاپرز زوریخ و 5 فصل برای تورینو بازی کرد و در سال ۱۹۱۱ بازنشسته شد. تا قبل ازالمپیک ۱۹۱۲ تیم ملی ایتالیا توسط کمیسیون فنی هدایت میشد و ویتوریو پوتزو به عنوان نخستین سرمربی تاریخ فوتبال ایتالیا انتخاب شد. او پس از سومین مسابقه خود استعفا کرد تا به تورین برگردد. در سال ۱۹۲۱ به عنوان یک عضو در کمیسیون فنی به تیم ملی ایتالیا بازگشت و برای المپیک ۱۹۲۴ به عنوان سرمربی این تیم معرفی شد و تا مرحله یک چهارم نهایی پیش رفت و باز استعفا کرد تا مدتی را با خانواده خود بگذراند اما مدتی بعد همسرش به دلیل بیماری درگذشت. پس از مرگ همسرش به میلان نقل مکان کرد و به عنوان روزنامه نگار در «لا استامپا» مشغول به کار شد.
سیستم متودو و اوریوندی
تا دهه ۱۹۳۰ میلادی، یک تاکتیک رایج در فوتبال به اصطلاح هرم کمبریج بود که یک هرم با چینش ۲-۳-۵ به شکل هرم معکوس بود که راس آن دروازهبان قرار داشت. نخستین بار در دهه ۱۸۹۰ توسط بلکبرن به کار گرفته شد و 5 قهرمانی لیگ برتر انگلیس را تجربه کرد و پس از آن، هربرت چاپمن از این ترکیب الگوبرداری کرد. سیستمی که به WM هم معروف است و پوتزو و میشل تغییر عمدهای در این آرایش به وجود آوردند. پوتزو این سیستم را به ۲-۳-۲-۳ تغییر داد؛ با استفاده از 2 مدافع در جناحین و حضور یک بازیکن به عنوان رجیستا در فضای ما بین دفاع و هافبک که اصلیترین وظیفه را در بازیسازی از عمق زمین برعهده دارد.
جام جهانی ۱۹۳۴، ثمره پیرمرد کالچو یا موسولینی دیکتاتور
بعد از میزبانی وروگوئه در ۱۹۳۰، نوبت اروپاییها بود که میزبان باشند و در نهایت پس از ۸ جلسه طولانی بحث و بررسی ایتالیا به عنوان میزبان جام جهانی انتخاب شد. در آن زمان کشور چکمه، زیر چکمههای آغشته به خون فاشیستها قرار داشت و نخست وزیر ایتالیا، بنیتو موسولینی، قصد داشت حد اکثر استفاده سیاسی و تبلیغاتی را از این مسابقات انجام دهد و از طریق فوتبال ایتالیا را به عنوان کشوری رشک برانگیز به دنیا نشان دهد. در آن دوره ۳۲ تیم اعلام آمادگی کردند که بصورت 2 به 2 با هم مسابقه دادند تا ۱۶ تبم برتر راهی جام جهانی شوند. حتی میزبان هم باید در مسابقات انتخابی شرکت میکرد و وقتی میزبان صعود کرد، مسئولین برگزاری مسابقات نفس راحتی کشیدند.
اروگوئه مدافع عنوان قهرمانی به دلیل عدم حضور اروپاییها در جام قبلی، در این مسابقات شرکت نکردند و تا کنون تنها تیم قهرمان ادوار جام جهانی بودند که پس از قهرمانی از حضور در دوره بعد ناکام میمانند. ستارههای آرژانتینی فینال ۱۹۳۰ راهی اروپا شده بودند و تصمیم گرفتند برای تیم کشورشان بازی نکنند. ریموند ارسی که در ۱۹۳۰ برای آرژانتین بازی میکرد و لوئیز فیلیپه مونتی که با آرژانتین به فینال جام جهانی رسیده بود در جام جهانی ۱۹۳۴ برای ایتالیا به میدان رفتند و قهرمان جهان شدند. ریموند ارسی توانست در این فینال جام جهانی ۱۹۳۴ گلزنی کند تا دین خود به آتزوری را ادا کند. آنفیلوگینو گواریزی برزیلی هم در جام جهانی ۱۹۳۴ به میدان رفت. او در تیم برزیل ملقب به فیلو بود. انریکو گوئیتا هم که قبلا برای آرژانتین بازی کرده بود برای تیم موسیلینی بازی کرد و ایتالیا با تک گل او در نیمه نهایی اتریش را از پیش او برداشت. بنابراین چندان عجیب نبود که با پایان دور اول (مسابقات فاقد مرحله گروهی بود و به صورت تک حذفی برگزار میشد) تمام کشورهای غیراروپایی حذف شدند.
قهرمانی ایتالیا در جام جهانی برای موسولینی به منزله اثبات اقتدار فاشیسم بود و به همین جهت برد در میدان فوتبال اهمیتی فراوان برای رهبر آن زمان داشت. ویتوریو پوتزو رهبر فنی ایتالیا که از طرفداران فوتبال انگلیس و دارای شخصیتی بزرگ بود، بدون شک از روح فاشیستی که در آن ایام بر ایتالیا مستولی شد نهایت استفاده را کرد و برای تیم فوتبال ایتالیا یک محیط آمیخته با انضباط به وجود آورد که مدیران بعدی تیمهای ایتالیا آرزوی آن را در سر میپروراندند. نفوذ موسولینی در عملکرد ایتالیا در جام ۱۹۳۴ غیرقابل انکار است. در دیدار نیمه نهایی و جدال میشل و پوتزو، 2 رهبر تاکتیکی، آب و هوا هم به کمک ایتالیا آمد. باران سیل آسا مانع تیکی تاکای اتریشیها بود. بازی فینال همه چیز متفاوت بود. چکسلواکی شانس نخست قهرمانی عنوان میشد و بسیاری از مطبوعات آنها را به عنوان «استادها» یاد میکردند.
داوری که فیفا برای بازی فینال تعیین کرد، ایوان اکلیند سوئدی بود که بازی نیمه نهایی ایتالیا و اتریش را قضاوت کرده بود. انتخاب او برای این بازی موضوع حمایت فاشیست از او را تقویت کرد. کومبی در دقیقه ۷۱، ورزشگاه ملی ایتالیا را به شوک فرو برد و موسولینی که همراه با دخترانش برای تماشای این بازی آمده بودند، تنها با خشم به بازی نگاه میکرد. پوتزو نیمکت تیم را رها کرد و به سمت دروازه چکسلواکی رفت. ۹ دقیقه قبل از پایان بازی، اورسی گل تساوی را به ثمر رساند و بازی به وقت اضافه رفت تا این که شیاویو در دقیقه ۹۵ گل دوم را وارد دروازه چکسلواکی کرد. گرمای شدید رم باعث شد تا شیاویو برای چند لحظه بیهوش شود تا اینکه توسط پوتزو بیدار شد. هر یک از اعضای تیم ملی ایتالیا ۲۰۰۰۰ لیر دریافت کردند. همینطور مطبوعات فرانسه، اتریش و چکسلواکی قهرمانی ایتالیا را نتیجه فشار موسولینی بر داوران قلمداد کردند و تصاویر صحبتهای اکلیند با موسولینی شایعات پیرامون قضاوت یک طرفه داوران را قوت بخشید اما هرگز پشت پرده این تورنمنت آشکار نشد.
نبرد هایبوری
ایتالیا در اولین بازی پس از قهرمانی در جام جهانی ۱۹۳۴ به مصاف انگلیس رفت. اگر چه انگلیس در جام ۱۹۳۴ شرکت نکرد زیر اتحادیه فوتبال انگلستان فیفا را تحریم کرد و انگلیس یکی از قویترین تیمهای جهان محسوب میشد. این مسابقه به عنوان یک فینال واقعی در نظر گرفته شد. طبق گزارشهای مطبوعات ایتالیایی، این دیدار به قدری برای موسولینی اهمیت داشت که به بازیکنان این تیم یک ماشین آلفارومئو معادل ۱۵۰ پوند (معادل ۶۰۰۰ پوند در ۲۰۲۰) پیشنهاد داده بود. تنها پس از 2 دقیقه از شروع بازی، پای لوئیس مونتی با تکل خشن شکست. او از زمین بازی بیرون نرفت و 15 دقیقه دیگر ادامه داد و در آخر مجبور شد زمین را ترک کند تا تیمش بازی را 10 نفره ادامه دهد. انگلیس هر 3 گل خود را در دقایق ۲، ۱۰ و ۱۲ به ثمر رساند و جو بازی به شدت متشنج بود. اما ایتالیا بیدلیل قهرمان جهان نشد و در نیمه دوم مهآتزا 3 بار دروازه انگلیس را باز کرد اما گل سوم او رد شد. این دیدار هیچ چیز را حل نکرد. فدراسیون فوتبال ایتالیا مدعی شد آنها با توجه به مصدومیت مونتی دچار ضعف شده بودند و انگلیس در دقایق مصدومیت او موفق به گلزنی شد. سالها بعد استنلی متیوس از این دیدار به عنوان خشنترین بازی تاریخ یاد کرد. تیم ملی ایتالیا 2سال بعد انتقام این بازی را گرفت و در المپیک تابستانی ۱۹۳۶ با شکست دادن اتریش قهرمان المپیک شد تا پوتزو به افتخار بین المللی دیگری دست یابد.
جام جهانی ۱۹۳۸، این شما و این تیم آقای پوتزو
تیم ملی ایتالیا معمولا با پیراهن آبی بازی میکرد اما در تقابل با تیم میزبان در مرحله یک چهارم نهایی، با توجه به همرنگ بودن لباسها، تیم ملی ایتالیا با تصمیم مستقیم پوتزو پیراهن مشکی به تن کرد تا به طور مستقیم از موسولینی حمایت کند! با وجود استقبال خصمانه تماشاگران علیه ایتالیا، این تیم در اولین دیدار نروژ را شکست داد و پس از آن فرانسه را با نتیجه 3 بر یک در هم شکست.
انبوهی ایتالیایی مخالف موسولینی که از کشور خود فرار کرده بودند، حالا به استادیومها میآمدند و میخواستند به هرشکل ممکن با دیکتاتوری موسولینی مخالفت کنند. پوتزو در دیدار با فرانسه یک ساعت قبل از حضور بازیکنانش در ورزشگاه، خود را به محل برگزاری رساند. انبوه ایتالیاییهای فراری به همراه تماشاگران فرانسوی اعتراض خود را با سوت و هو، شروع کردند. یک استادیوم ۵۸ هزار نفری برای تحت فشار قراردادن ایتالیا علیه موسولینی شعار سر میداد و قصد داشتند ترس را به بازیکنان آتزوری تزریق کنند. مربی ایتالیا ویتوریو پوزتو میدانست باید هرچه سریعتر در برابر یک استادیوم بایستد و این ترس را از بین ببرد. به همین خاطر به بازیکنانش دستور داد دستهای خود را در حالت سلام فاشیستی بالا نگه دارند. سرود ملی تمام شد اما او نگذاشت که دست بازیکنان پایین بیاید. سوت و دشنام تماشاگرها ادامه داشت و پوزو هم به بازیکنانش گفت دستها را بالا نگه دارند که تماشاگرها تسلیم شده و سکوت کنند. پوتزو به منفورترین شخصیت حاضر در ورزشگاه تبدیل شد و همه، او را به چشم یک مهره سیاسی در خدمت موسولینی میدیدند. پوتزو در پایان گفت: «کلیدی پیروزی در فوتبال، شکست دادن ترسمان هست و ما آن را شکست دادیم.»
در مرحله نیمه نهایی، ایتالیا به مصاف برزیل رفت. برزیلیها به قدری از حضورشان در فینال مطمئن بودند که بلیط تنها هواپیمای مارسی به پاریس را خریدداری کردند. پوتزو به محل اقامت برزیلیها در ساحل کوت دازور رفت و از آنها خواست تا در صورت پیروزی ایتالیا، بلیطها را به او تحویل دهند. برزیلیها با غرور پاسخ دادند: «امکان ندارد چون ما به پاریس میرویم چرا که شما را در مارسی شکست میدهیم!»
آنها سپس با لحنی کنایه آمیز پیشنهاد دادند او را هم به عنوان مهمان به پاریس میبرند تا در فینال حضور داشته باشد. پوتزو اتفاقات کمپ تیم ملی برزیل را برای بازیکنانش تعریف کرد تا با ذهنیتی انتقام جویانه در ولودروم حاضر شوند. آنها با نتیجه 2 بر یک برزیل را شکست دادند و برزیلیها بلیطهایشان را نفروختند و مدافع عنوان قهرمانی مجبور شد در فاصله یک روز تا فینال مسابقات، با قطار خود را به پاریس برسانند. بنیتو موسولینی در یک تلگراف به تیم ملی ایتالیا به آنها گفت: «یا برنده شو یا بمیر!» با این حال پیترو راو، این موضوع را تکذیب کرد و اظهار داشت: «نه نه نه، این درست نیست، او در تلگراف برای ما آرزوی سلامتی کرد و این پیام کاملا دروغ است.» در بازی فینال تیم ملی ایتالیا با درخشش پیولا و کولاسی، مجارستان را با نتیجه ۴ بر 2 شکست داد و پوتزو تنها سرمربی جهان است که 2 بار فاتح جهان شده است.
به محض ورود به زمین بازی 2 نفر اقدام به دستگیری پوتزو کردند. این 2 نفر او را به گوشهای از محل تماشاگران بردند که با زمین فاصله زیادی داشت و گفتند تا آخر بازی باید در آنجا بماند و حق راهنمایی بازیکنان ایتالیایی را در طول مسابقه نخواهد داشت. در استراحت بین 2 نیمه، پوتزو ماجرا را برای فوتبالیستهای ایتالیایی تعریف کرد و راه حل مشکل را در این یافت که پوتزو به مربی تیم دستوراتش را برساند. به این ترتیب پوتزو دستور داد تا «لوئیزین بورلاندو» در صندلی پایین پایش قرار گرفته و آنگاه پوزو در طول مسابقه با زبان محلی دستورات را به صورت زمزمه ادا کرد. مربی تیم دوان دوان خود را به کنار زمین میرساند و دستورات را به بازیکنان ابلاغ میکرد.
پوتزو در ۵ اوت ۱۹۴۸ از سمت مدیریت فنی تیم ملی ایتالیا با فشار فدراسیون فوتبال ایتالیا استعفا داد و ۶۹۲۷ روز سرمربی تیم ملی بود. هیچ کس به اندازه او در جهان برای یک تیم سرمربیگری نکرده است. آخرین فعالیت فوتبالی او حضور افتخاری در باشگاه تورینو بود و پس از فاجعه سوپرگا (فاجعه هوایی تورین) او مسئول شناسایی بدن تکه تکه شده بازیکنان تورینو بود و 7 تن از کشته شدگان این اتفاق تلخ، شاگردان پوتزو در تیم ملی ایتالیا بودند.
پوتزو و کاری که علاقه داشت
او در سال ۱۹۴۹ تصمیم گرفت به «لااستامپا»برگردد و سرمربی تیم قهرمان ۱۹۳۸ در جام ۱۹۵۰ به عنوان یک خبرنگار همراه لاجوردی پوشان بود. پوتزو پس از تماشای قهرمانی ایتالیا در جام ملتهای ۱۹۶۸ در ۲۱ دسامبر درگذشت و در قبرستان خانوادگیاش آرام گرفت اما نامش برای همیشه در تاریخ فوتبال جاودانه ماند. افراد زیادی به رکورد قهرمانی او نزدیک شدند اما هیچکس نتوانست جایگاه او را به عنوان پرافتخارترین سرمربی تاریخ جام جهانی به خطر بیندازد.
