واکاوی دلایل افول بارسلونا؛ امید سوخته و اعتماد به باد رفته

به گزارش فوتبال ۳۶۰، وقتی ستاره‌های شاخص باشگاه‌های مختلف روی نیمکت سرمربیگری تیمشان می‌نشینند در واقع خطر تحت‌الشعاع قرار گرفتن میراث فوتبالی خود را به جان خریده‌اند؛ اتفاقی که ۳ سال پیش برای فرانک لمپارد رخ داد و حالا در حوالی نوکمپ در حال تکرار است. ژاوی ارناندس، یکی از ستون‌های دوران طلایی بلوگرانا در هزاره جدید، هدایت تیمی با انواع مشکلات مدیریتی و اقتصادی را به عهده گرفت و فصل گذشته با تکیه بر صلابت دفاعی به شکلی مقتدرانه‌ بارسلونا را به قهرمانی لالیگا رساند. دوران شادکامی ژاوی کوتاه بود و بهار سرمستی خیلی زود به سر آمد. بارسا در عرض ۲ هفته بخت قهرمانی در سوپرجام اسپانیا و جام حذفی را از دست داد و حالا فاصله با صدر جدول لیگ هم دورقمی شده. نتیجه شکست سنگین دیشب مقابل ویارئال جلسه‌ای کوتاه بین ژاوی و خوان لاپورتا بود و خروجی این جلسه، پایان همکاری باشگاه با سرمربی کاتالونیایی در پایان فصل.

قصه تلخ سقوط

در ماه گذشته میلادی، وقتی بارسلونا در ۲ جدال متوالی مقابل جیرونا و رویال آنتورپ با دریافت مجموعاً ۷ گل بازنده از زمین خارج شد، ژاوی ارناندس می‌گفت: «رسانه‌ها با هم متحد نیستند اما الان وقت آن است از همیشه متحدتر باشیم. هروقت کارها خوب پیش نرود، زنگ هشدار به صدا درمی‌آید اما همچنان شانس قهرمانی در ۴ جام مختلف را داریم.» حتی هواداران نوجوان بارسلونا هم روزگاری را به خاطر می‌آورند که تیمشان می‌توانست یک فصل را با ۲ شکست پشت سر بگذارد. در روزهایی که سرمربی حال حاضر بارسا ستاره کارساز تیم بود و در قلب خط میانی آقایی می‌کرد، سکوهای نوکمپ با مفهوم شکست سخت ناآشنا بود. حالا اما آنچه بعد از ۳ شکست سنگین در عرض ۲ هفته در بارسلون احساس می‌شود، بیشتر به زلزله و انفجار شبیه است تا زنگ هشدار. ژاوی ۲ جام را از دست داد و در ۲ جام دیگر هم شانس چندانی برای قهرمانی ندارد. محاسبات آماری ابررایانه «اوپتا» تنها ۳.۲ درصد شانس قهرمانی برای بارسا در لالیگا قائل است و «ESPN» بخت بلوگرانا برای فتح لیگ قهرمانان اروپا را ۷ درصد ارزیابی می‌کند. 

گله از بخت

ژاوی ارناندس می‌تواند بخشی از تقصیر افول ناگهانی تیمش را به گردن بخت و اقبال بیندازد. به نظر می‌رسد حداقل در لالیگا، شانس با مهاجمان بلوگرانا یار نبوده. بارسا عملکردی بهتر از هر تیم دیگر در زمینه تعداد گل‌های مورد انتظار به ثبت رسانده اما نتیجه نهایی بازی‌ها بر وفق مراد آبی‌اناری‌ها نیست. تفاضل امید گل بارسلونا در هر مسابقه از رقابت‌های این فصل لالیگا عدد ۱.۱۵ را نشان می‌دهد که با اختلاف بیشتر از هر تیم دیگر این لیگ است و نسبت به فصل قبل (۱.۱۶) تفاوت چندانی ندارد. حداقل از سال ۲۰۱۰ به بعد، هیچ تیمی بدون در اختیار داشتن مسی یا رونالدو نتوانسته چنین رکوردی را به ثبت برساند. روشن است این فاکتور تنها کیفیت شوت‌ها در مسابقات را نشان می‌دهد و ایجاد موقعیت برای پیروزی کافی نیست. در همیشه بر یک پاشنه نمی‌چرخد و تعداد گل‌های زده و خورده تیم‌ها در نهایت به امید گل تولیدشده نزدیک می‌شود اما از دست دادن موقعیت‌ها و گل‌خوردن از فرصت‌های کوچک، بی‌دلیل نیست. دلایل روحی، انگیزه اندک و مشکلات فنی کوچک و بزرگ چنین نتیجه‌ای را رقم می‌زند و ایجاد موقعیت‌های زیاد می‌تواند حاصل عملکرد نامطمئن خط حمله باشد. بارسا در این فصل معمولاً نیاز داشته تا دقیقه ۹۰ برای پیروزی بجنگد و حمله کند و این موضوع تعداد موقعیت‌ها و مجموع امید گل را بالا می‌برد.

رقبای سرسخت

بارسا در صورت ادامه روند امتیازگیری فعلی، فصل را با ۸۳ امتیاز به پایان خواهد رساند‌. این تعداد امتیاز البته برای قهرمانی لالیگا کافی نیست اما آن‌قدری هم پایین نیست که به شکل فاجعه به نظر برسد و بخت قهرمانی را در ژانویه از بین ببرد. افول بارسا با قدرت‌نمایی عجیب رئال مادرید و جیرونا همزمان شده و این موضوع در شدت گرفتن انتقادات از بلوگرانا و جنگ رسانه‌ایِ مد نظر ژاوی تأثیرگذار بوده است. رئال مادرید در صورت ادامه روند امتیازگیری فعلی، فصل را با ۹۷ امتیاز به پایان خواهد برد و این چهارمین رکورد امتیازی تاریخ لیگ اسپانیا به شمار می‌رود. جیرونا در صورت تکرار عملکرد فعلی خود در نیمه دوم فصل، ۹۴ امتیازی و با مجموع امتیازات تیم فصل ۱۵-۲۰۱۴ بارسلونا برابر خواهد شد؛ تیم تحت هدایت لوئیس انریکه که با درخشش مثلث مسی، سوارز و نیمار فاتح سه‌گانه اروپایی شد. 

دفاع متلاشی

بارسلونا فصل گذشته به لطف قدرت دفاعی به قهرمانی لیگ رسید و امسال عملکردی ناامیدکننده را از خط دفاع این تیم شاهد هستیم. دروازه بلوگرانا در رقابت‌های فصل جاری لالیگا ۲۹ بار باز شده؛ بیشتر از هر تیم دیگر در نیمه اول جدول و تقریباً برابر با کادیس (۳۱) قرار گرفته در منطقه سقوط به سطح دوم فوتبال اسپانیا. دروازه بارسا در ۵ مسابقه اخیر در تمام رقابت‌ها مجموعاً ۱۶ بار باز شده و دفاع شلخته تیم ژاوی حتی در جریان برتری مقابل یونیونیستاس د سالامانکا در جام حذفی قادر به کلین شیت نشد. بازیکنان ویارئال در مسابقه دیشب مقابل بارسا ۶ شوت در چارچوب شلیک کردند و  حاصل آن ۵ گل زده بود. تعداد گل‌های خورده بلوگرانا در مسابقه دیشب از مجموع گل‌های غیرپنالتی دریافت‌ شده در کل نیمه اول فصل گذشته (۴) بیشتر شد. رکورد کمترین گل خورده در یک فصل لالیگا با ۱۸ گل به طور مشترک در اختیار دپورتیوو لاکرونیا در فصل ۹۴-۱۹۹۳ و اتلتیکو مادرید در فصل ۱۶-۲۰۱۵ است و البته هیچ کدام فاتح لیگ نشدند؛ بارسا اما فصل پیش با دریافت تنها ۲۰ گل قهرمانی را جشن گرفت. تمام مشکلات دفاعی به مصدومیت‌ها برنمی‌گردد. نتایج نامطمئن، آرامش ذهنی مدافعان را بر هم می‌زند و دومینووار منجر به افزایش فشار روی بازیکنان و باخت‌های بیشتر می‌شود.

جای خالی بوسکتس

کیفیت سرخیو بوسکتس سال به سال در حال افت بود اما او در فصل گذشته مجموعاً در ۶۸.۴ درصد دقایق ممکن بازی حضور داشت و خروج این هافبک ۳۴ ساله به مقصد اینتر میامی بدون پیدا کردن جانشین مناسب به تزلزل در خط میانی انجامید. تأثیرگذاری بوسکتس در فازهای مختلف بازی غیرقابل انکار بود و حالا در غیاب او، امید گل متحمل‌شده بارسا در ضد حملات از ۲.۳۷ در فصل گذشته به ۲.۷ افزایش یافته و نسبت پاس‌های داده‌ شده این تیم در یک سوم دفاعی حریف از ۶۸.۱ درصد به ۶۵ درصد کاهش پیدا کرده. گندوگان در شکافتن دفاع حریف تخصص دارد اما پرکننده جای خالی بوسکتس نیست و اوریول رومئو، به عنوان یک هافبک دفاعی با حضور در ۳۶ درصد دقایق ممکن، ظاهراً آن‌قدری خوب نیست که به عنوان بازیکن ثابت بارسلونا خود را مطرح کند. 

لواندوفسکی در وضعیت تعطیل

مهاجم لهستانی از ایام اوج خود در بایرن مونیخ و دوران تبدیل شدن به بهترین بازیکن فوتبال جهان، فاصله گرفته اما فصل قبل در حدی خوب بود که بدون زدن حتی یک پنالتی به راحتی عنوان برترین گلزن فصل لالیگا را از آن خود کند. او فصل قبل را با ۲۳ گل زده به پایان برد؛ حداقل ۸ گل بیشتر از هر بازیکن دیگر در کل لیگ (بدون احتساب پنالتی‌ها) اما در این فصل در هر ۳ زمینه تعداد شوت، امید گل تولید شده و موقعیت‌های از دست رفته، در یکی از ۲ رده اول لیگ قرار دارد. شواهدی در دست نیست که ثابت کند قدرت تمام‌کنندگی مهاجمان با افزایش سن کاهش می‌‌یابد اما توان حضور بهتر در موقعیت‌ها تحت تأثیر قدرت بدنی است و درخشش دائمی لواندوفسکی در زمینه گلزنی همواره با قدرت هم‌تیمی‌ها در ایجاد موقعیت‌های مناسب در ارتباط بوده.

مصدومیت ترشتگن و دیگران

تقریباً همه بازیکنان بارسا در مقطعی از این فصل با مصدومیت جدی یا جزئی روبه‌رو شده‌اند. ترشتگن در ۶۵ درصد از دقایق بازی‌های تیمش در این فصل حضور داشته (۹۷.۹ درصد در فصل گذشته). دقایق بازی مارکوس آلونسو از ۳۴.۳ درصد در فصل گذشته به ۹ درصد در این فصل رسیده و این آمار برای رافینیا سقوط از ۶۰.۶ درصد به ۳۷.۲ درصد را نشان می‌دهد. گاوی فصل گذشته در ۷۴ درصد از دقایق بازی‌ تیمش حاضر بود و امسال در ۵۲.۴ درصد دقایق. لحظات حضور پدری، سرجی روبرتو و فرانکی دی‌یونگ به ترتیب با نزول ۱۹.۹، ۱۸.۴ و ۱۷.۲ درصدی مواجه شده. غیبت پدری، گاوی و رافینیا درصد پاس‌های صحیح یاران بارسا را کاهش داده. ترشتگن سال گذشته بهترین فصل تمام دوران حرفه‌ای خود (از نظر آماری) را پشت سر گذاشت و امسال در ۱۳ مسابقه، از ۱.۳ گل مورد انتظار جلوگیری کرد. گل‌های خورده ایناکی پنیا ۱.۴ مورد از تعداد گل‌های مورد انتظار رقبا بیشتر است.

مدیریت ضعیف

فارغ از عملکرد ژاوی باید بپذیریم بارسلونا از نظر مدیریت و وضعیت مالی با هیچ‌ یک از قدرت‌های حال حاضر فوتبال اروپا قابل مقایسه نیست. بارسا بخشی از درآمدهای آینده خود را در ازای خرید چند ستاره پا به سن گذاشته از دست داد و نتیجه آن قهرمانی در رقابت‌های فصل گذشته لالیگا بود اما بلوگرانا از دور گروهی لیگ قهرمانان اروپا حذف شد و ژاوی امسال هم تیمی  مدعی قهرمانی اروپایی و کسب درآمدهای قابل توجه نساخته. جلب چندین بازیکن با هزینه اندک و درخشش ستاره‌های جوان اتفاق خوبی است اما ستاره‌هایی که در دهه چهارم زندگی خود هستند، همواره  خطر مصدومیت و افت ناگهانی را یدک می‌کشند. 

* سجاد اجاقی