از دوستی تا دشمنی آرژانتین و انگلیس؛ دست خدا در میان است

به گزارش فوتبال ۳۶۰، بعضی رقابت‌ها از مستطیل سبز آغاز می‌شوند و همان‌جا هم تمام می‌شوند اما بعضی دیگر، سال‌ها پیش از اولین سوت داور شکل گرفته‌اند. داستان انگلیس و آرژانتین از همان دسته دوم است. ریشه‌های رقابت نه در فوتبال، بلکه در تاریخ، سیاست، اقتصاد و حتی جنگ نهفته. حالا ۲ تیم بار دیگر در نیمه‌نهایی جام جهانی ۲۰۲۶ برابر هم قرار می‌گیرند و مرور گذشته‌ای که این تقابل را به یکی از خاص‌ترین جدال‌های تاریخ فوتبال تبدیل کرده، خالی از لطف نیست.

اوج دوستی در نهایت نفرت!

در قرن نوزدهم میلادی، روابط بریتانیا و آرژانتین یکی از نزدیک‌ترین همکاری‌های سیاسی و اقتصادی جهان به شمار می‌رفت. بریتانیا در سال ۱۸۲۳ استقلال آرژانتین را به رسمیت شناخت و پس از آن، قراردادهای تجاری، توسعه خطوط کشتیرانی و سرمایه‌گذاری‌های گسترده باعث شد ۲ کشور به شرکای استراتژیک یکدیگر تبدیل شوند. هر چند پیش از این دوران، انگلیسی‌ها ۲ بار برای تصرف منطقه «ریو دلا پلاتا» تلاش کردند و ناکام ماندند اما در ادامه مسیر، نفوذ خود را نه با لشکرکشی، بلکه از طریق اقتصاد گسترش دادند.

بین سال‌های ۱۸۶۰ تا ۱۹۳۰، بخش مهمی از توسعه اقتصادی آرژانتین با سرمایه بریتانیایی انجام شد. بانکداری، راه‌آهن، بنادر، کشتیرانی، دامداری و صنایع فرآوری گوشت همگی با حضور گسترده سرمایه‌گذاران انگلیسی رونق گرفت. بسیاری از مورخان، آرژانتین را کشوری می‌دانستند که اگرچه هرگز مستعمره رسمی بریتانیا نبود اما رشد اقتصادی‌اش به شکل چشمگیری به سرمایه و نفوذ لندن وابسته به نظر می‌رسید. در همان سال‌ها جمعیت قابل توجهی از مهاجران انگلیسی، اسکاتلندی و ولزی در آرژانتین ساکن شدند و یکی از بزرگ‌ترین جوامع بریتانیایی خارج از اروپا را شکل دادند.

جنگ بر سر فالکلند

با این حال، زیر پوست این همکاری گسترده، اختلافی قدیمی آرام‌آرام در حال رشد بود. اختلاف سال‌ها بعد به یکی از مهم‌ترین منازعات سیاسی قرن بیستم تبدیل شد. موضوع بر سر مجمع‌الجزایر فالکلند شکلی خصمانه یافت؛ مجموعه‌ای متشکل از بیش از ۷۰۰ جزیره در جنوب اقیانوس اطلس. بریتانیا از قرن هفدهم ادعای مالکیتش را داشت و از سال ۱۸۳۳ کنترل کاملش را در اختیار گرفت. در مقابل، آرژانتین پس از استقلال، حضور بریتانیا در این جزایر را اشغال سرزمینی می‌دانست و این منطقه را بخشی جدایی‌ناپذیر از خاک خود معرفی می‌کرد. جزایر در آرژانتین با نام «مالویناس» شناخته می‌شوند و تا امروز در کتاب‌های درسی و نقشه‌های رسمی این کشور، بخشی از قلمرو ملی به حساب می‌آیند.

همین اختلاف، سرانجام در سال ۱۹۸۲ به جنگ فالکلند یا «مالویناس» انجامید. جنگ اگرچه تنها ۷۴ روز طول کشید، اما تأثیرش دهه‌ها بعد هم در روابط ۲ کشور باقی ماند. در آن زمان، آرژانتین تحت حکومت نظامی ژنرال لئوپولدو گالتیری روزهای بحرانی را سپری می‌کرد. اقتصاد در وضعیت نامناسبی قرار داشت، نارضایتی عمومی افزایش یافته بود و حکومت نظامی برای حفظ مشروعیت خود به یک اتفاق بزرگ نیاز داشت. اشغال جزایر فالکلند، راهکار گالتیری برای برانگیختن احساسات ملی‌گرایانه نام داشت. تصمیم در روزهای نخست با استقبال گسترده مردم آرژانتین همراه شد.

اما واکنش بریتانیا بسیار سریع و قاطع بود. مارگارت تاچر، نخست‌وزیر وقت، این اقدام را «تجاوز» توصیف کرد و تنها چند روز بعد، ناوگان عظیم دریایی بریتانیا با وجود فاصله بیش از ۱۳ هزار کیلومتری، راهی جنوب اقیانوس اطلس شد. در ادامه، غرق شدن ناو «ژنرال بلگرانو» توسط زیردریایی هسته‌ای بریتانیا و کشتن بیش از ۳۲۰ نظامی آرژانتینی، معادلات جنگ را تغییر داد. با آغاز عملیات زمینی و پیشروی نیروهای انگلیسی، مقاومت ارتش آرژانتین دوام چندانی نداشت و در نهایت، در ۱۴ ژوئن ۱۹۸۲ نیروهای آرژانتینی تسلیم شدند.

اگرچه جنگ فالکلند هرگز با اعلام رسمی جنگ از سوی ۲ کشور همراه نبود و از نظر حقوقی بیش‌تر به عنوان یک «درگیری نظامی» شناخته می‌شود اما آثارش تا امروز پابرجاست. سقوط حکومت نظامی در آرژانتین، تثبیت موقعیت سیاسی تاچر در بریتانیا و شکل‌گیری زخمی عمیق در حافظه جمعی ۲ ملت، مهم‌ترین پیامدهای آن بودند. روابط دیپلماتیک ۲ کشور از اوایل دهه ۹۰ میلادی ادامه یافت اما اختلاف بر سر مالویناس هرگز پایان نیافت. زخم شاید ترمیم شده باشد اما هنوز جای آثارش روی روابط لندن و بوئنوس‌آیرس دیده می‌شود و  هر بار انگلیس و آرژانتین در زمین فوتبال روبه‌روی هم قرار می‌گیرند، دوباره سر باز می‌زند.

آموزش فوتبال به شیوه انگلیسی

پیش از آنکه انگلیس و آرژانتین در میدان جنگ روبه‌روی هم قرار بگیرند، یک انگلیسی، فوتبال را به آرژانتینی‌ها یاد داد. شاید همین تناقض، جذاب‌ترین بخش رابطه ۲ کشور باشد. آرژانتین بعدها به یکی از بزرگ‌ترین قدرت‌های فوتبال جهان تبدیل شد اما روزی این ورزش را از بریتانیایی‌ها آموخت.

الکساندر واتسون هاتون، معلم اسکاتلندی و  «پدر فوتبال آرژانتین» در اواخر قرن نوزدهم به بوئنوس‌آیرس رفت تا در یک مدرسه انگلیسی تدریس کند. او ابتدا کریکت را آموزش می‌داد اما خیلی زود فوتبال را هم  به مدارس آورد. هاتون نقش مهمی در تأسیس لیگ فوتبال آرژانتین و نخستین فدراسیون این کشور داشت.دچنین اتفاقی پایه‌های فوتبال حرفه‌ای در آرژانتین را بنا گذاشت.

محبوبیت فوتبال به سرعت از مدارس انگلیسی فراتر رفت و به خیابان‌های بوئنوس‌آیرس رسید. هرچه این ورزش مردمی‌تر می‌شد، نفوذ مستقیم انگلیسی‌ها کم‌تر به نظر می‌رسید اما اثر آن‌ها در فرهنگ فوتبال آرژانتین باقی ماند. هنوز هم واژه‌هایی مانند «کرنر» و «آفساید» در زبان فوتبالی آرژانتینی‌ها، ریشه انگلیسی دارد و حتی نام برخی باشگاه‌های بزرگ این کشور یادگار همان دوران است؛ از ریورپلاته گرفته تا بوکا جونیورز که همگی تحت تأثیر حضور مهاجران بریتانیایی شکل گرفتند.

اما همان فوتبال کم‌کم به میدان رقابت تبدیل شد. نخستین مسابقه رسمی انگلیس و آرژانتین در سال ۱۹۵۱ انجام گرفت و از آن زمان، ۲ تیم بارها برابر یکدیگر قرار گرفته‌اند. با وجود برتری آماری انگلیسی‌ها در دیدارهای رودررو، مهم‌ترین و ماندگارترین تقابل‌های این ۲ تیم تقریباً همیشه در جام جهانی رقم خورده؛ وقتی فوتبال دیگر فقط فوتبال نبود.

اولین مشت قبل از جنگ

نخستین جرقه‌های این دشمنی فوتبالی در جام جهانی ۱۹۶۶ زده شد؛ در مسابقاتی به میزبانی انگلیس، ۲ تیم در مرحله یک‌چهارم نهایی برابر هم قرار گرفتند. انگلیس با تک‌گل جف هرست به برتری رسید اما تنها نتیجه مسابقه  در حافظه آرژانتینی‌ها نماند.

اخراج جنجالی آنتونیو راتین، کاپیتان آرژانتین، یکی از مشهورترین اتفاقات تاریخ جام جهانی نام گرفت. داور آلمانی مسابقه حتی زبان اسپانیایی را متوجه نمی‌شد و از روی حرکات بدن راتین تشخیص داد رفتار تهدیدآمیزی دارد و دستور اخراجش را صادر کرد. تصمیم اعتراض شدید بازیکنان آرژانتین را به همراه داشت. راتین حاضر به ترک زمین نمی‌شد و در نهایت با دخالت پلیس از زمین مسابقه کنار رفت.

در پایان مسابقه تنش‌ها ادامه پیدا کرد. آلف رمزی، سرمربی انگلیس، اجازه نداد بازیکنانش طبق رسم همیشگی پیراهن خود را با آرژانتینی‌ها عوض کنند و حتی در گفت‌وگویی جنجالی، بازیکنان آمریکای جنوبی را «حیوان» توصیف کرد. جمله‌ خشم رسانه‌ها و مردم آرژانتین را برانگیخت. روز بعد، یکی از روزنامه‌های آرژانتینی، تصویر «ویلی»؛ نماد رسمی جام جهانی ۱۹۶۶ را با لباس دزدان دریایی منتشر کرد و تیتر زد: «دزدی قرن». همین مسابقه، بذر دشمنی فوتبالی ۲ کشور را کاشت. رقابت، ۲ دهه بعد با حضور مردی به نام دیگو آرماندو مارادونا، یکی از فراموش‌نشدنی‌ترین داستان‌های تاریخ جام جهانی نام گرفت.

دست خدا و گل قرن

رقابت فوتبالی انگلیس و آرژانتین پس از جام جهانی ۱۹۶۶ در چند دیدار دوستانه ادامه پیدا کرد اما هیچ‌کدام نتوانستند آتش این دشمنی را شعله‌ورتر کنند. در سال ۱۹۷۴ ، ۲رتیم در ومبلی به تساوی ۲ بر ۲ رسیدند. مسابقه‌ با اعلام یک پنالتی جنجالی به سود آرژانتین در دقایق پایانی به پایان رسید. ۳ سال بعد در بوینوس‌آیرس، درگیری دنیل برتونی و ترور چری به اخراج هر ۲ بازیکن انجامید و در سال ۱۹۸۰ انگلیس با نتیجه ۳ بر یک برنده شد. دیدار، نخستین تقابل دیه‌گو مارادونا برابر سه‌شیرها بود.

۴ سال بعد از جنگ فالکلند دوباره به یکدیگر رسیدند اما همه چیز تغییر کرده بود. جام جهانی ۱۹۸۶ مکزیک..

برای بسیاری از مردم آرژانتین، دیدار مرحله یک‌چهارم نهایی مقابل انگلیس چیزی فراتر از یک بازی بود؛ فرصتی برای انتقا.

در آن مسابقه، دیه‌گو مارادونا یکی از مشهورترین دقایق تاریخ فوتبال را خلق کرد. او ابتدا با ضربه دست وارد گل اول آرژانتین را به ثمر رساند. و بعدها خود مارادونا با همان جمله تاریخی از آن یاد کرد؛ «کمی با سر مارادونا و کمی هم با دست خدا.»

تنها چند دقیقه بعد، همان بازیکن، این بار شاهکاری کاملاً متفاوت خلق کرد. مارادونا از میانه میدان حرکتش را آغاز کرد، ۵ بازیکن انگلیس را یکی پس از دیگری پشت سر گذاشت و دروازه را باز کرد. گل سال‌ها بعد در نظرسنجی فیفا به عنوان «گل قرن» انتخاب شد. گری لینکر یکی از گل‌ها را جبران کرد اما انگلیس در نهایت ۲ بر یک شکست خورد و آرژانتین در مسیر قهرمانی قرار گرفت.

سال‌ها بعد، مارادونا در کتاب زندگی‌نامه‌اش اعتراف کرد که گل اول را بیش‌تر از گل دوم دوست دارد؛ جمله‌ شاید برای انگلیسی‌ها از هر چیز دیگری تلخ‌تر بود. او نوشت: «انگار کیف پول انگلیسی‌ها را دزدیدیم.» حتی پا را فراتر گذاشت و گفت: «احساس می‌کردیم کشوری را شکست داده‌ایم، نه فقط یک تیم فوتبال.»

انتقام بکام

دوازده سال بعد، جام جهانی ۱۹۹۸ فرانسه، فصل تازه‌ای به این رقابت اضافه کرد. مسابقه شاید بیش‌تر از هر چیز با یک لحظه به یاد آورده شود؛ اخراج دیوید بکام.

پس از خطای دیه‌گو سیمئونه روی بکام، ستاره انگلیس پایش را به سمت هافبک آرژانتین حرکت داد. سیمئونه با اغراقی آشکار روی زمین افتاد و داور کارت قرمز مستقیم را به بکام نشان داد. انگلیس با ۱۰ نفر تا پایان ۱۲۰ دقیقه مقاومت کرد اما در ضربات پنالتی شکست خورد. سال‌ها بعد، سیمئونه صریحاً گفت برای گرفتن کارت قرمز از بکام، در آن صحنه اغراق کرده است.

آن اخراج، زندگی فوتبالی بکام را برای مدتی تحت تأثیر قرار داد. او پس از بازگشت به انگلیس، ماه‌ها هدف توهین و انتقاد هواداران قرار گرفت و بسیاری، حذف تیم ملی را تقصیر او می‌دانستند.

۲ سال بعد، نوبت انتقام بود. در جام جهانی ۲۰۰۲، انگلیس و آرژانتین همگروه شدند. این بار دیوید بکام با یک ضربه پنالتی، تنها گل مسابقه را به ثمر رساند تا انگلیس با نتیجه یک بر صفر پیروز شود. گل برای بسیاری از رسانه‌های انگلیسی، پاسخی به اتفاقات فرانسه و اخراج جنجالی سال ۱۹۹۸ بود. خود بکام به گونه‌ای خوشحالی می‌کرد انگار انگلیس بعد از 1966 بار دیگر قهرمان جهان شده. همان روزنامه‌ها، این بار از بازگشت کاپیتان انگلیس نوشتند و پیروزی برابر آرژانتین را «انتقام ورزشی» بکام توصیف کردند.

از آن روز به بعد، تنش میان ۲ تیم هرگز کاملاً از بین نرفت. شاید دیگر خبری از آن درگیری‌های شدید دهه‌های گذشته نباشد اما هر بار نام انگلیس و آرژانتین کنار هم قرار می‌گیرد، خاطرات ۱۹۶۶، «دست خدا»، گل قرن و انتقام بکام دوباره زنده می‌شود.

از ومبلی به آتلانتا

حالا، ۲۴ سال بعد از آخرین تقابل رسمی این ۲ تیم در جام جهانی، تاریخ دوباره آن‌ها را مقابل هم قرار داده است. انگلیس و آرژانتین امشب در نیمه‌نهایی جام جهانی ۲۰۲۶، نه فقط برای رسیدن به فینال، بلکه برای نوشتن فصل تازه‌ای از یکی از بزرگ‌ترین رقابت‌های تاریخ فوتبال به میدان می‌روند. این بار دیگر نه مارادونا در زمین است، نه بکام، نه اوون و نه سیمئونه اما وزن خاطرات با هر برخورد، هر گل و هر سوت داور، ناخودآگاه گذشته را در ذهن میلیون‌ها هوادار زنده می‌کند.

در یک سمت میدان، انگلیس پس از دهه‌ها ناکامی، بار دیگر رویای فتح جهان را دنبال می‌کند. تیم با ستاره‌هایی مانند هری کین و جود بلینگام امیدوار است طلسم ۶۰ ساله قهرمان نشدنش را بشکند. در سوی دیگر، آرژانتینِ مدافع عنوان قهرمانی ایستاده. هنوز ژن برنده بودن را با خود حمل می‌کنند و می‌خواهند پس از نسل مارادونا و مسی، یک نسل دیگر را هم در تاریخ فوتبال جاودانه سازند. هر کدام، داستان متفاوتی برای رسیدن به این نقطه داشته‌اند اما مقصدشان یکی است؛ فینال جام جهانی.

شاید سال‌ها بعد، وقتی دوباره از بزرگ‌ترین بازی‌های تاریخ جام جهانی حرف زده شود از نیمه‌نهایی ۲۰۲۶ هم یاد کنند. مسابقه‌ فراتر از یک نبرد فوتبالی، ادامه روایتی با قدمت بیش از ۶ دهه است. از ومبلی ۱۹۶۶ تا آزتکای ۱۹۸۶، از سن‌اتین ۱۹۹۸ تا ساپورو ۲۰۰۲ امتداد پیدا کرده و حالا در آتلانتا، فصل تازه‌ای را انتظار می‌کشد. امشب، فقط یک تیم راهی فینال می‌شود اما هر اتفاقی رخ دهد، یک صفحه دیگر به کتاب قطور رقابت انگلیس و آرژانتین اضافه خواهد شد.