علیرضا فغانی در گفتوگو ویژه با عادل فردوسیپور؛ «برای انتخاب نشدن در فینال، عذاب نمیکشم»
به گزارش فوتبال ۳۶۰، بدون شک یکی از نکات ویژه جام جهانی ۲۰۲۶ برای فوتبالدوستان ایرانی، قضاوتهای علیرضا فغانی بود. داور ایرانی-استرالیایی که چهارمین دوره حضور خود در جام جهانی را تجربه میکرد و با قضاوت سه مسابقه بزرگ در این دوره، تعداد بازیهایش در این تورنمنت را به ۹ رساند. اگرچه انتظارها بر این بود که بتواند قضاوت فینال جام جهانی را بر عهده بگیرد، اما تصمیم کمیته داوران فیفا چیز دیگری بود. با این حال علیرضا فغانی، داور ۴۸ ساله فوتبال ایران، مهمان ویژه استودیوی فوتبال ۳۶۰ و ویژهبرنامه «بیستبیستوشش» بود و در گفتوگویی تصویری با عادل فردوسیپور درباره اتفاقات جام جهانی، مسیر حرفهای خود و آینده داوری صحبت کرد.
فینال جام جهانی در سرنوشتم نوشته نشده!
علیرضا فغانی درباره عدم انتخابش برای قضاوت دیدار فینال جام جهانی گفت: «در دو مقطع زمانی تا یک قدمی آن رفتم، اما قسمت نشد و در سرنوشتم نوشته نشده بود. با این حال تجربیات خاصی به دست آوردم و دوستان خوبی پیدا کردم. تصمیم نهایی هم حضور وینچیچ بود که برایش خیلی خوشحال هستم. من، وینچیچ و سامپائو هر سه ۴۷ ساله هستیم و شرایط مشابهی داشتیم».
او درباره انتشار شایعات پیرامون نام داور فینال و اینکه آیا پیش از اعلام رسمی از این موضوع مطلع شده بود یا نه، توضیح داد: «تا همان لحظه آخر آقای کولینا حتی نام پشت لباس و برگه را هم نشان نداد. اصلاً اینطور نبود که کسی بداند. همهچیز کاملاً پنهان بود تا خودش در جلسه اعلام کند».
باید از همه چیز یاد گرفت
داور مطرح فوتبال ایران درباره نحوه برخوردش با این اتفاق گفت: «از هر چیزی باید درس گرفت. این همان نصیحتی بود که همیشه از بزرگترها شنیدیم. آدم باید همیشه ۵۰ درصد یک موضوع را برای خودش داشته باشد، اما ۵۰ درصد احتمال منفی هم بگذارد که شاید نشود. با این بینش، بهتر میشود زندگی کرد. اینها درسهایی است که گرفتیم و یاد گرفتیم».
آماده برای جام ملتهای آسیا!
او درباره مسیرش در ادامه دوران داوری پاسخ داد: «پرونده جام جهانی به نوعی بسته شد و باید ببینیم چه چیزی پیش میآید. هنوز تصمیمی گرفته نشده است. جام ملتهای آسیا را داریم و باید در سمینار داوران که چند ماه دیگر برگزار میشود، ببینیم تصمیم نهایی چیست».
فقط در ایران به شهر داور گیر میدهند
تا امروز هیچ داور آسیاییای موفق نشده قضاوت فینال جام جهانی را بر عهده بگیرد و علیرضا فغانی درباره این طلسم گفت: «خودم خیلی تلاش کردم این اتفاق بیفتد و این طلسم شکسته شود، اما در نهایت نشد. اکثر بازیکنان بزرگ در اروپا بازی میکنند و با چهرههای اروپایی آشنا هستند، به همین دلیل قضاوت مسابقات بزرگ معمولاً به داوران اروپایی واگذار میشود».
او ادامه داد: «خود آرژانتین هم هیچ اعتراضی ندارد. حتی در استرالیا هم برای بازیهایی که یک طرفش ملبورن یا سیدنی باشد، پیش آمده که هر سه داور از همین دو شهر انتخاب شوند. فقط در ایران بود که حتی به قضاوت داور زنجانی برای تراکتور هم گیر میدادند!»
کاش فدراسیون فوتبال برای بازیکنان جلسه آموزشی بگذارد
یکی از صحنههای بحثبرانگیز جام جهانی، اخراج بریل امبولو، مهاجم سوئیس، در دیدار مقابل آرژانتین به دلیل شبیهسازی بود که باعث شد این بازیکن با دریافت کارت زرد دوم، تیمش را در شرایط سختی قرار دهد. فغانی درباره این تصمیم گفت: «در صحنه بازیکن سوئیس کاملاً شبیهسازی کرد و تصمیم اخراجش درست بود. در بازی نیمهنهایی هم فرانسه و اسپانیا که بود، یک خطا پشت محوطه رخ داد و فرصت ویژهای بود که بلافاصله کمک داور یا VAR به او گفتند خطا نبوده، چون شرایط ویژهای در ادامه ایجاد میکرد که ممکن بود کسی اخراج شود یا نتیجه بازی تغییر کند. در چنین مواردی داور باید حواسش باشد و البته کمکهایی هم به او میشود».
او ادامه داد: «قبل از جام جهانی برای بازیکنان یک جلسه آموزشی برگزار شد و چقدر خوب است که فدراسیون فوتبال ایران هم این موضوع را یاد بگیرد و برای هر تیم چنین جلساتی برگزار کند».
اولویت رسیدن حق به حقدار است
یکی از نوآوریهای جام جهانی ۲۰۲۶ در حوزه داوری، استفاده از سیستم آفساید نیمهخودکار بود. فغانی درباره نحوه کار این سیستم توضیح داد: «گوشیای که ما داریم، کار کمکداور را راحتتر کرده است. وقتی توپ بین همتیمیها رد میشود، در گوشی داور اعلام میشود که آفساید است و کار خیلی سادهتر شده. کمکداور سریع پرچم را بالا میآورد و تصمیم گرفته میشود. تنها مشکل و باگ سیستم زمانی است که توپ به بازیکن حریف برخورد کند که آنجا ممکن است سیستم دچار مشکل شود».
فغانی همچنین درباره دخالت اتاق کمک داور ویدیویی در برخی صحنهها که حق ورود ندارد، گفت: «اتفاقی است که گاهی رخ میدهد. از اتاق VAR یکسری کدها به ما میدهند تا متوجه شویم چه اتفاقی افتاده و در نهایت حق به حقدار برسد».
تصمیمی که در بازی فرانسه-سنگال تحسین شد
علیرضا فغانی که حضورش در جام جهانی ۲۰۲۶ از همان ابتدا با بحثهایی همراه بود، در نخستین مسابقه خود قضاوت دیدار فرانسه-سنگال را بر عهده داشت؛ مسابقهای که تصمیم مهم او در یک صحنه مشکوک داخل محوطه جریمه، واکنشهای زیادی به دنبال داشت.
او درباره آن بازی گفت: «صحنه، صحنه قابل بحثی بود. در بازی سنگال - فرانسه، برای من خیلی مشخص بود. رفتن به VAR فشار زیادی دارد و داور تحت فشار قرار میگیرد. من به خاطر تجربه جام جهانی قبلی یاد گرفتم که زیر بار فشار نروم و قبل از تصمیم، یک گفتمان داشته باشم و بعد توجیه شوم. این اتفاق افتاد و قانع نشدم. تصمیم خوبی هم گرفته شد. باید جزئیات، زمینهسازیها و مدل برخوردها را در نظر گرفت».
او درباره بازخوردهایی که پس از مسابقات به داوران داده میشود، گفت: «اگر نیاز باشد، یک فیدبک شخصی به شما میدهند. هر روز هم صحنههای روز قبل را نشان میدهند تا بررسی کنیم چطور میتوانیم صحنهها را بهتر مدیریت کنیم، نه اینکه ایراد بگیرند و یک داور را بکوبند».
داور بزرگ فوتبال آسیا و جهان درباره گفتوگو با کیلیان امباپه توضیح داد: «در مورد آن صحنه هیچکس با من صحبت نکرد و اصلاً غر نزد. بین دو نیمه صحبتی بین ما شد که اگر بازیکن روی زمین باشد و بازی در جریان باشد، داور بعد از آن از بازیکن میپرسد که میتواند ادامه بدهد یا نه. اما اگر بازیکن روی زمین باشد و داور خودش بازی را متوقف کند، آنجا بازیکن باید یک دقیقه بیرون برود. من هم امباپه را برای همین صحنه بیرون کردم و بحث خاصی نبود؛ فقط قانون را برایش توضیح دادم».
از فضای جهنمی استادیومها لذت میبرم!
آخرین قضاوت علیرضا فغانی در جام جهانی ۲۰۲۶، دیدار مکزیک-انگلیس بود؛ مسابقهای که از همان لحظه ورود به ورزشگاه آزتکا، خانه فوتبال مکزیکیها، حساسیت و فضای خاصی داشت. فغانی درباره این بازی و جو ویژهای که بسیاری آن را به «جهنم» تشبیه میکنند، گفت: «چرا جهنم؟ اتفاقاً خیلی خوب بود. این اولین قضاوت من در جام جهانی بود و شرایط خیلی خوبی داشت. قبلاً یک بار در پلیآف جام جهانی به مکزیک رفته بودم. آن زمان دیدم بعضیها از انگشتر و حسگرهای جدید استفاده میکنند، اما من خودم اینطور نبودم. در بازی هم تنها مشکل شاید همان ارتفاع ۲۲۰۰ متری مکزیکوسیتی بود که البته مسئله خاصی ایجاد نکرد. هوا هم خنک بود و فوتبال در این کشورها زنده است».
او ادامه داد: «حتی در ایران هم با اینکه تبریزیها کامل از من خوششان نمیآید، خودم همیشه این فضا را دوست داشتم و جو فوقالعادهای بود. حتی «بیشرف بیشرف» گفتنشان هم دوست داشتم. کلاً این چیزهایی که میگویند جهنم برای داور، واقعاً دوستداشتنی است؛ چون یعنی فوتبال در آنجا زنده است».
یکی از صحنههای حساس دیدار مکزیک-انگلیس، تکل خطرناک جارل کوانسا، مدافع انگلیس، بود که در نهایت به اخراج و محرومیت دو جلسهای او انجامید. فغانی درباره آن صحنه توضیح داد: «آن صحنه جریان بازی را تغییر داد. من هنگام تکل دیدم که جهت توپ عوض شد. کمکداور هم از زاویهای که داشت، خیلی خوب ندید و در نهایت رفتیم سراغ VAR تا تصمیم بگیریم. اگر خطا را اعلام میکردیم، VAR برای اخراج کمک میکرد».
او ادامه داد: «به عکس هم نمیشود استناد کرد. اول از همه محل برخورد را میبینم و بعد سراغ ویدئو میروم تا متوجه شوم شدت برخورد چقدر بوده است. در صحنه اخراج بازیکن انگلیس، همان لحظه اول تصمیمم را گرفتم؛ چون آنقدر واضح بود که جای بحثی نداشت».
فغانی درباره اعلام پنالتی به سود مکزیک پس از برخورد هری کین با گوتیرز گفت: «آن لحظه را دیدم و در گوشی گفتم بازیکن مکزیک از پشت دیرتر آمده است، اما وقتی صحنه را بازبینی کردم، دیدم خطا از سمت بازیکن انگلیس بوده و تصمیم تغییر کرد».
داور ایرانی-استرالیایی درباره صحبتهای تند توماس توخل علیه تیم داوری گفت: «خیلی شلوغ نبود. سرمربی انگلیس کمی با داور چهارم بحث داشت، اما بعد از آن فضا کاملاً خوب شد. داوران مکزیکی به من میگفتند در فرودگاه مراقب باش، اما آنجا هم هیچ مشکلی نبود. مردم میآمدند عکس میگرفتند و رفتار خوبی داشتند».
تصمیم مارسینیاک در صحنه مسی
یکی از صحنههای بحثبرانگیز داوری، برخورد لیونل مسی و ایسا مندی در دیدار آرژانتین - الجزایر بود که سیمون مارسینیاک، داور مسابقه، اعتقادی به خطا نداشت. فغانی درباره تصمیم همکارش گفت: «تنها ایرادی که میتوان گرفت این است که شاید میتوانست خطا بگیرد یا کارت زرد بدهد، اما شدت برخورد زیاد نبود».
VAR برای کمک است، نه گرفتن مسئولیت از داور
فغانی درباره ثبت نمره منفی برای داوران در صورت مراجعه به VAR توضیح داد: «بستگی به صحنه دارد. یک جا کمکاری از داور است و طبیعتاً نمره منفی میگیرد، اما در صحنهای که داور حق داشته باشد تصمیم بگیرد، ایرادی وجود ندارد. مثلاً صحنه جام جهانی قبلی بیشتر تبعات دارد تا اینکه داور بخواهد به VAR مراجعه کند. مسئولیت اصلی داور، کنترل جریان بازی است و تکنولوژی فقط برای کمک کردن آمده است».
میخواستم ۱۰۰ بار خداحافظی کنم اما...
فغانی درباره ادامه مسیر حرفهای خود گفت: «اگر به خودم بود، صد بار خداحافظی میکردم. کلی داستان درست کردند که این شهر نرو، آن شهر نرو، آن سرمربی را قضاوت نکن و داستانهای دیگر. من همیشه مقابل این مسائل ایستادم و کوتاه نیامدم. هیچوقت دل خوشی از من نداشتند».
او ادامه داد: «با این حال در استرالیا شرایط خوبی دارم و به صورت کامل وقت داوری هستم. کارم تمرین کردن و داوری است و این شرایط خوبی است. شاید ادامه بدهم».
کولینا مثل یک پدر رفتار میکند
علیرضا فغانی درباره رفتارهای خاص پیرلوئیجی کولینا، رئیس کمیته داوران فیفا، گفت: «تعداد داورها خیلی زیاد بود. ۵۲ داور داشتیم و قرار بود هر کسی دو بازی قضاوت کند، اما بعضیها یک بازی و بعضیها چهار بازی قضاوت کردند. این مسائل و حق گرفتن برای داورها هیچ تأثیری ندارد. آقای کولینا همیشه حمایت میکند».
او ادامه داد: «ارتباطش خیلی خوب است و مثل یک پدر برخورد میکند. همیشه خسته نباشید میگوید، دلگرمی میدهد و این رفتارها برای داورها ارزشمند است».
